Booming Bregenz

Tekst: Emely Nobis

Moderne architectuur, kunst in de openbare ruimte en de de wereldberoemde opera op de Seebühne in het Bodenmeer… Bregenz is ’s zomers ‘the place to be’.

In de summertime… komt Bregenz pas echt tot leven, als zo’n 200.000 mensen er de Festspiele bezoeken. Hoogtepunt van dit muziekfestijn zijn de jaarlijkse uitvoeringen van een opera op een enorm drijvend podium op de Bodensee: de Seebühne. In het verleden waren onder meer Carmen van Georges Bizet en Turandot van Giacomo Puccini te zien. In 2020 staat (net als in 2019) Rigoletto van Guiseppe Verdi op het programma. Voor 2021 en 2022 staat Puccini’s Madame Butterfly in de planning. De decors zijn eigenlijk spectaculair. Als je over de promenade langs de Bodensee slentert, wordt je blik telkens getrokken naar dit magische landschap in het water. Nog mooier wordt het als tijdens de voorstellingen de zon langzaam ondergaat.

Onder de sterrenhemel

Festspiele – tribune© Karl Forster

De half-ovale tribune biedt plaats aan zevenduizend toeschouwers. Dat zijn lang niet allemaal fanatieke operaliefhebbers, vertelt Festspiele-woordvoerder Axel Renner. ‘Juist niet. Wij bereiken iedereen; ook veel mensen die nog nooit naar een opera zijn geweest. De hele setting, met een tribune in de openlucht en veel bezoekers in vakantiekleding, maakt het toegankelijk. Het is geen elitair gebeuren, maar gewoon een leuke avond uit. Wij democratiseren de opera.’

De Festspiele zijn druk bezocht, maar met zevenduizend zitplaatsen is er altijd wel een plekje vrij. De risico’s die bij een voorstelling in de openlucht horen, worden zo veel mogelijk afgedekt. Het geavanceerde geluidssysteem zorgt ervoor dat de muziek niet ‘verwaait’: vanaf elke zitplaats op de half ovale tribune lijkt het bijna alsof de zangers naast je staan. Als bij flinke regen het grootste deel van de voorstelling moet worden afgelast, (‘maar het regent bijna nooit) krijgen bezoekers hun geld terug. Renner: ‘De natuur is niet beheersbaar, maar dat maakt het juist zo bijzonder. Je hoort en voelt de wind, ruikt het water, ziet de sterrenhemel. Al geef ik toe: elk jaar halen we weer opgelucht adem als het achter de rug is en alles goed is gegaan.’

Kubussen

De eerste Bregenzer Festspiele vonden plaats in 1946, als privé-initiatief van burgers om na de grauwe oorlogsjaren met kunst en cultuur weer wat kleur in het bestaan te brengen. Nog steeds financiert het festival zich goeddeels zelf, uit kaartverkoop en sponsoring. Daarnaast geeft de stad subsidie: ongeveer een vijfde van het totale budget van twintig miljoen euro.

Festspielhaus (links) © anja koehler | andereart.de

Die investering loont. De toeristen die op de Festspiele afkomen, geven jaarlijks vele malen meer uit. Hun aanwezigheid heeft bovendien een impuls gegeven aan de architectonische ontwikkeling van Bregenz, dat veel meer urbane flair heeft dan je zou verwachten in een provinciestad met 28.000 inwoners. Het Festspielhaus zelf (tevens congrescentrum) is een speels gebouw van staal, glas en beton, in meerdere fases gebouwd. Zo werden in de jaren negentig boven de hoofdingang twee grote foyers geplaatst. Een van deze kubussen staat richting Seebühne: van achter de glazen pui kunnen sponsoren en hun gasten de voorstelling op het water bekijken. De tweede kubus kijkt uit over de in 2011 volledig gerenoveerde promenade. Er werd toen halverwege onder meer een nieuwe haventerminal neergezet, een modern golfvormig pand van glas en hout, met binnen een kassaruimte en een café in de vorm van een scheepsromp.

De Bregenzer Festspiele vinden telkens plaats in juli en augustus. Naast de opera op de Seebühne zijn er tijdens de Festspiele tal van andere concerten en dansvoorstellingen, meestal in het Festspielhaus op de wal. Ook zijn er dagelijks rondleidingen achter de schermen van Festspielhaus en Seebühne, met onder meer uitleg over de techniek die nodig is om een podium met zware decorstukken, orkestbak, belichting en geluidsapparatuur op het water te laten drijven.

Programma en kaarten: bregenzerfestspiele.com

Sunset-trap

Sunsetstufen © Vorarlberg Lines

Bregenz heeft natuurlijk meer bieden dan alleen de Festspiele en het Festspielhaus. Zo vallen in de haven de moderne vuurtorens op, beide gemaakt van vier langgerekte stalen zuilen die aan de bovenkant zijn verbonden door een lichtbaken. Iets verderop zijn er over een lengte van 160 meter brede trappen aangelegd die tot in het water lopen. Die Sunset-Sitzstufen zijn inmiddels een populair trefpunt voor jong en oud én voor de vele zwanen op het water. Vanaf hier kun je genieten van de zonsondergang over de Bodensee, volgens Bregenzer de mooiste van heel Oostenrijk.

Overigens is het havengebied bijna anderhalve eeuw geleden al eens flink op de schop gegaan. Toen in 1872 de spoorlijn naar de haven werd aangelegd, wilde men daar geen kostbare bouwgrond in de stad voor gebruiken. Daarom werden de rails direct langs de kust geleid, parallel aan het water. Te laat kwam men tot het besef dat binnenstad en bewoners daardoor van het meer werden afgesneden. Om die fout te herstellen, is al in 1880 aan de waterkant van het spoor een deel van het meer met zand opgespoten om een nieuwe promenade te maken. Tijdens je wandeling over de promenade kun je neerstrijken op een van de vele terrasjes hier, zoals dat van Buehnedrei (behorend bij het Festspielhaus, buehnedrei.cc), Die Welle (in het havengebouw, diewelle.at) en het Wirtshaus am See (wirtshausamsee.at).

Kunsthaus Bregenz

Kunsthaus © Friedrich Böhringer

Wie het spoor ter hoogte van de haven oversteekt en richting binnenstad loopt, komt al snel bij het autovrije Kornmarktplein. Terrasjes en bomen bieden gezelligheid en schaduw. Op een zwarte, granieten sculptuur in de vorm van een liggende zandloper zitten mensen te kletsen en te eten. Dat was precies de bedoeling van kunstenaar Michelangelo Pistoletto. Hij wil zo eraan bijdragen dat het plein een ontmoetingsplek is, een oord waar je langere tijd wilt blijven. Vandaar die zandloper.

Aan het plein ligt het Kunsthaus Bregenz (museum voor moderne kunst) in een stralende matglazen kubus. Het is een ontwerp uit 1997 van de Zwitserse architect Peter Zumthor. De betonnen kern is ‘verpakt’ in een staalconstructie met daarop tegels van melkglas. Overdag weerkaatst het gebouw licht en zonnestralen, ’s avonds kan de gevel van binnenuit worden verlicht in alle mogelijke kleuren: van warmrood en violet tot groen, geel of blauw. De drie expositieruimtes binnen hebben geen ramen, kabels of zitbanken. De enige ‘bekleding’ zijn de gladde Terrazzovloeren en de lichtgrijze betonnen wanden die, afhankelijk van de lichtinval door het plafond, lichter of donkerder van kleur lijken. Een soberheid die ervoor moet zorgen dat niets afleidt van de tentoongestelde kunst.

Kunsthaus Bregenz (KUB), Karl-Tizian-Platz (verlengde Kornmarktplatz), kunsthaus-bregenz.at

Vorarlberg Museum

Vorarlberg Museum © Hanspeter Schiess

Even verderop aan het Kornmarktplein staat sinds 2013  het Vorarlberg Museum, over de geschiedenis van de regio vanaf de Kelten tot heden. De witte façade van de Tiroolse kunstenaar Manfred Alois Meyr lijkt op een klimmuur. In werkelijkheid stellen de ‘grepen’ (16.565 in totaal) bloemen voor. Die blijken verrassend genoeg afgietsels te zijn van de onderkant van plastic petflessen. Het geheel vormt een harmonisch patroon. De façade moest iets te maken hebben met de cultuurhistorische thematiek die in het museum aan bod komt. Met zijn bloemenpatroon refereert de kunstenaar aan de florerende textielindustrie in deze regio na de Tweede Wereldoorlog. Denk bijvoorbeeld aan de bloemenprints op traditionele klederdracht.

Als je langs de voorgevel loopt en tegelijk het opschrift Vorarlberg Museum probeert te lezen, lukt dat lukt alleen als je er in een hoek van precies 45 graden naar kijkt. Een optisch geintje, door de New Yorkse grafisch ontwerper Stefan Sagmeister cadeau gedaan aan zijn geboortestad. Als we het museum inlopen, vallen de elegante messing grepen van de entreedeuren in de vorm van bijlstelen op. De achterliggende gedachte: een greep die goed in de boerenhand past, past ook goed in die van een foyerbezoeker.

De foyer (met café) heeft een 24 meter hoog atrium dat daglicht krijgt via een glazen koepel in het plafond. De hoge achterwand grenst aan de achterwand van een pand uit begin vorige eeuw – met daarin de kantoren van het museum. Dat gebouw valt onder monumentenzorg. Het mocht niet worden gesloopt en is daarom geïntegreerd in de nieuwbouw. Door het oude en nieuwe pand als het ware tegen elkaar te plakken, heeft het museum twee gezichten: aan het plein die hypermoderne façade en aan de kant van de Bodensee de oude façade uit begin van eeuw.

Om er toch één geheel van te maken, is er bovenop het oude pand een extra verdieping geplaatst. Vanuit deze verduisterde ruimte kijk je via een groot panoramavenster uit over het meer. De nieuwbouw heeft juist panoramavensters richting stad. Zo verbindt het Vorarlberg Museum eigenlijk alles wat Bregenz te bieden: water, bergen, historische binnenstad én moderne architectuur.

Vorarlberg Museum, Kornmarktplatz 1, vorarlbergmuseum.at

Tips & Adressen

Algemeen

Met de auto bereik je Bregenz over de A7 en de A96. Je kunt de trein (over Duitsland) of het vliegtuig nemen: vliegen op luchthaven Zürich of München en vandaar met trein, taxi of huurauto verder.

Overnachten

Van privékamer tot camping, van eenvoudig pension tot luxehotel: Bregenz heeft het allemaal, zowel in het centrum als in de nabije omgeving. De prijzen zijn ten tijde van de Festspiele (soms fors) hoger dan anders. De site van het toerismebureau geeft een overzicht van alle overnachtingsmogelijkheden en links naar de sites van de betreffende aanbieders.

bregenz.travel

Fritsch am Berg


Even buiten Bregenz is het in 2013 gebouwde hotel-restaurant en spa van de familie Fritsch een moderne architectonische parel. Vanaf het terras op 750 meter boven zeeniveau kijk je uit over Brengenz en de Bodensee, met fantastische zonsondergang bij het juiste weer. Moderne interpretatie van klassiek Oostenrijkse gerechten (ook vegetarisch). Pfänder – Buchenberg in Lochau (voorstad Bregenz), fritschamberg.at

Eten & Drinken

Kornmesser

Restaurant in hartje Bregenz, in barok pand uit 1720. Lichthouten lambrisering. Eigendom van privébrouwerij Augustiner Braü uit München, maar met witte tafelkleedjes eleganter ingericht dan het gemiddelde brouwerijrestaurant. Oostenrijkse keuken én lichtere gerechten. Reserveren nodig, zeker als je beneden in de mooiste ruimte wilt zitten. Kornmarktstraße 5, kornmesser.at

Goldener Hirschen

Historisch vakwerkhuis met authentiek interieur. Twee verdiepingen en terras op binnenplaats. Klassieke Oostenrijkse gerechten voor elke portemonnee. Specialiteit is de Rindfleischtöpfle: een bouillon met stukken rundvlees, gebakken aardappels en enkele bijgerechten. De bouillon zelf eet je als voorgerecht met daarin Frittaten (stukjes omelet). Reserveren noodzakelijk. Kirchstraße 8, goldenerhirschen.at

Café Cuenstler

Voor wie even genoeg heeft van traditie. Moderne café-bar in centrum Bregenz tegenover het theater. Kleine hapjes, exposities van regionale kunstenaars, lekker veel kranten en tijdschriften. Kornmarktstraße 6, cuenstler.at

Greber

Restaurant in Middeleeuwse burchtruïne op Gebhardtsberg, 200 meter boven de stad. Te voet wandel je er in één uur vanuit het centrum van Bregenz naartoe. Met de auto ben je er in 10 minuten. Reserveren is gewenst als je een plek op het terras wilt.  Gebhardsberg 1, greber.cc

Mangold

Een van de beste restaurants in Vorarlberg. Chef Michael Schwarzenbacher staat garant voor een moderne, lichte Oostenrijkse keuken met mediterrane inslag. Pfänderstraße 3 in Lochau, restaurant-mangold.at.

Winkelen

4D Outfitters

Een groot deel van de binnenstad van Bregenz is voetgangerszone. Veel winkels vind je rondom de Kaiserstraße. Bijvoorbeeld de conceptstore 4D Outfitters, met trendy en vaak innovatieve kleding, accessoires, meubels en cadeautjes. Kornmarktstrasse 7, 4dbregenz.at

Sutterlüty

Supermarkt gespecialiseerd in Vorarlberger producten. Prima adres voor eetbare ‘souvenirs’ als jam, azijn, gedroogde vruchten of vruchtensappen van producenten uit de omgeving. Reichsstrasse 1 (vlakbij het station), sutterluety.at

Wolford Factory Outlet

Bregenz is de thuisbasis van het Oostenrijkse lingeriebedrijf Wolford. In het outletcentrum vind je panty’s, body’s, badpakken, leggings en sokken van dit luxe merk tegen vaak sterk gereduceerde prijzen. Lees hier ons artikel over Wolford. Wolfordstraße 2, wolford.com

Zien & Doen

Rondvaart Bodensee

Bij een bezoek aan Bregenz hoort een rondvaart op de Bodensee: van drielanden-panoramatocht tot avond-rondvaart of Festspiel-rondvaart. vorarlberg-lines.at

Pfänderbahn

Vanaf de Pfänder, de huisberg van Bregenz, heb je een geweldig uitzicht op de Bodensee en een 360 graden panoramablik op de Oostenrijkse, Duitse en Zwitserse Alpen. De kabelbaan brengt je in 6 minuten tijd naar 1064 meter hoogte. Let onderweg op de vele strakke, moderne villa’s die tegen de bergen aan zijn gebouwd. Boven vind je een café-restaurant en starten tal van wandelwegen. Een leuke rondweg (circa 30 min.) met kinderen voert door het Alpenwildpark, met onder andere hangbuikzwijntjes, moeflons,  marmotten en steenbokken . Het dalstation van de Pfänderbahn ligt in de Schillerstraße, aan de rand van het centrum. Bij de ingang is ook een aardig gratis museum over de geschiedenis van deze kabelbaan. pfaenderbahn.at

De stad uit

Vanuit Bregenz kun je tal van dagtrips maken. Bijvoorbeeld naar Dornbirn op zo’n 25 minuten rijden van Bregenz. De grootste stad van Vorarlberg (43.000 inwoners) heeft een mooie historische marktplaats, gezellige voetgangerszone en veel winkels. Op 20 km van Bregenz ligt het Duitse Lindau met historische binnenstad. En 40 kilometer verderop bereik je het Zwitserse Sankt Gallen, met beroemde abdij, barokke kathedraal en binnenstad met veel middeleeuwse houten erkers. Alle steden zijn per trein vanuit Bregenz prima bereikbaar. Lees hier ons artikel over de houtarchitectuur in het Bregenzerwald vlakbij.

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.

Hauptplatz Retz© FREN Media
© Oostenrijk Magazine
Gids Sandor Cheizoo© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
Volker Preusser
© Oostenrijk Magazine