Ötschergräben

Oostenrijks Grand Canyon

Tekst: Emely Nobis, Beeld: Frits Roest

Een kristalheldere bergbeek, kletterende watervallen , op rotsen balancerende naaldbomen… de Ötschergräben wordt wel de ‘Grand Canyon’ van Oostenrijk genoemd. Omdat het er niet al te steil is, geniet je des te meer van een wandeling door deze wild-romantische kloof.
Ötschergräben

Ötschergräben

Niets brengt de ziel meer tot rust dan de ongerepte schoonheid van de natuur. De kloof die de Ötscherbach in de loop van duizenden jaren heeft uitgesleten in het dolomietgesteente aan de voet van de berg Ötscher is zo’n natuurfenomeen. De ‘Grand Canyon’ van Oostenrijk, zoals de Ötschergräben in de volksmond wordt genoemd, is lieflijk én wild tegelijk. Op smalle stukken perst de beek zich met alle kracht tussen de rotswanden die haar flankeren. Als de stenen wand naar achteren wijkt en het water de ruimte geeft, komt de wilde stroom tot rust en ontstaan er kleine kristalheldere meertjes waarin je op warme zomerdagen zelfs kunt zwemmen. Met de stroom verandert ook de kleur van het water. Een kameleontisch kleed van donkerblauw, turkoois, geel en smaragdgroen, nog eens versterkt door het licht- en schaduwspel tussen de bergwanden en het veelkleurige groen van de bomen. Het beekwater heeft trouwens drinkkwaliteit, zodat je tijdens wandelingen je meegebrachte fles zo nodig kunt navullen.

Houtknechten en toeristen

De Ötschergräben maakt deel uit van natuurpark Ötscher-Tormäuer in Neder-Oostenrijk, een gebied van 170 vierkante kilometer rondom de Ötscher. De hoogste top van dit bergmassief is met 1893 meter eerder bescheiden, maar door de geïsoleerde ligging zie je hem al vanaf honderd kilometer afstand. Vanwege zijn dominante aanwezigheid noemden de Kelten die de regio rond vierhonderd voor Christus bevolkten hem ‘ocan’ (vaderberg). Later ontstond daaruit de naam Ötscher.

Ötscher

Startpunt van onze wandeling is het informatiecentrum Ötscher-Basis bij het dorpje Wienerbruck, bereikbaar per auto (op de grote parkeerplaats mag je met camper staan) of met de Mariazellerbahn, de smalspoorlijn die de bergdorpen in het natuurpark met elkaar verbindt. Vanaf de Ötscher-Basis lopen we langs een waterkrachtcentrale en een stuwmeer links het bos in. Na het oversteken van een brug passeren we al gauw de kleine Kienbach-waterval en de Lassing-waterval met de resten van een stuwdam. Die dam is aangelegd door gespecialiseerde houtknechten die vanaf 1740 vanuit het Salzkammergut naar het Ötscher-gebied trokken. Zij rooiden de dichte bossen rondom de bergdorpen en zorgden ervoor dat het hout via de vele kloven in het gebied met hun bergbeken en watervallen uiteindelijk bij Wienerbruck terechtkwam in de Erlauf, een zijarm van de Donau. Via deze rivier werd het hout verder getransporteerd naar Wenen, waar het nodig was voor de bouw en verwarming van huizen.

Ötscherbasis

Ötscherbasis

De Lassing-stuwdam die het water meer drijfkracht moest geven, bleek achteraf ook een drijvende kracht achter het toerisme in de regio. Wienerbruck was in de tweede helft van de 19e eeuw een geliefd vakantieoord voor stedelingen. De houtknechten ontdekten al gauw hoe ze geld aan hen konden verdienen. Ze sloten de stuwdam, verzamelden toeristen in houten paviljoens aan de voet van de Lassing-waterval en lieten zich betalen om de stuwdam weer te openen. Het opgehoopte water leverde natuurlijk een extra spectaculaire waterval op.

Watervallen en bijbellezingen

Wasserfall

Wasserfall

Vlak na de Lassing-waterval lopen we de Ötschergräben in. De wandelroute door deze kloof, die als een van de mooiste in de Alpen geldt, voert over een goed onderhouden pad dat op overhangende stukken soms met houten steigers en leuningen van staaldraad is versterkt. Geregeld wisselen we via houten bruggen van oever. Langs hoge rotswanden loop we licht stijgend soms direct langs het water, maar vaker op een smal pad langs de bergwand. Onderweg zitten her en der mensen op rotsen te lunchen, hun voeten in het water. Wij wachten tot we na ongeveer twee uur Jausenstation Ötscher Hias bereiken, waar we aan het afhaalloket brood met spek en mierikswortel en verse schapenkaas bestellen en dat meenemen naar een vrij plekje op het terras.

Ötscher-Hias

Ötscher-Hias

Veel wandelaars houden het vanaf dit punt voor gezien. Ze verlaten de kloof en lopen via een bospad naar het station van Mitterbach. Wij vervolgen de route door de ‘achterste’ Ötschergräben. Vanaf hier is het een stuk rustiger. Naarmate we hoger komen, reikt onze blik steeds verder en zien we pas goed hoe diep de kloof is en hoe wild de beek kan stromen. Langs de oevers liggen her en der boomstammen die door het water zijn meegesleurd. We staan stil bij de Mira en de ­Schleier­, watervallen van negentig meter hoog. Ons einddoel is het Schutzhaus Vorderötscher achter in de kloof. Deze berghut was tweehonderd jaar geleden het middelpunt van een kleine nederzetting met houten huizen, gebouwd door de houtknechten. Dat zij überhaupt bereid waren om op deze alleen te voet bereikbare hoogvlakte te werken en met hun families te wonen, had alles te maken met religie. Als zogeheten ‘geheimprotestanten’ mochten ze hun geloof in het toenmalige Oostenrijk niet openlijk uitoefenen. Dat lukte wel in het isolement van het Ötschergebied, waar ze geheime bijeenkomsten en bijbellezingen hielden. Pas nadat keizer Josef II in 1781 een einde maakte aan het geloofsmonopolie van de katholieke kerk, traden ze met hun geloof naar buiten en in 1785 werd Mitterbach de eerste ‘Toleranz’-gemeente in Oostenrijk met zowel een katholieke als een evangelische kerk. Ooit woonden er circa tachtig mensen op het afgelegen bergplateau. Van de huizen staat nu alleen nog het Schutzhaus Vorderötscher, de voormalige herberg, overeind.

Tulpenbollen

Vorderötscher

Vorderötscher

Het Schutzhaus ligt op ongeveer vier uur lopen vanaf de Ötscher-Basis. Omdat we vroeg zijn vertrokken, kunnen we op dezelfde dag heen en terug. Wie wel een overnachting inplant, kan de volgende dag verder wandelen, bijvoorbeeld via de top van de Ötscher naar de top van de Gemeindealpe aan de andere kant van de Ötschergräben. Vergeet niet je naam in het bergboek van de Ötscher te schrijven. De eerste die dat in 1574 officieel deed, was nota bene geen Oostenrijker maar de Vlaamse geleerde Carolus Clusius (eigenlijk Charles de l’Écluse, 1526-1609). Van 1573 tot 1577 werkte hij in Wenen als hofbotanicus voor keizer Maximiliaan II. Na diens overlijden bleef hij in Oostenrijk om onderzoek te doen naar de lokale flora. Door het houden van botanische excursies op de Ötscher wist hij de belangstelling voor de Alpenflora te wekken. Hij ontdekte tal van nieuwe plantensoorten, waarvan sommigen nog steeds zijn naam dragen, zoals de Primula clusiana (een soort sleutelbloem), de Doronicum clusii (een alpiene voorjaarszonnebloem) en de blauwe Genti-ana clusii (grootbloemige gentiaan). Tijdens zijn verblijf in Wenen had Clusius van de Oostenrijkse ambassadeur in het Ottomaanse Rijk een paar tulpenbollen gekregen. Toen hij in 1594 professor werd in Leiden legde hij met zijn onderzoek naar deze tulpenbollen de basis voor de Nederlandse bollenteelt en tulpenveredeling. Onze voorsprong op dit gebied hebben we dus een beetje te danken aan Oostenrijk.

Tips & Adressen

Algemeen

Ötschergräben

De Ötschergräben maakt deel uit van natuurpark Ötscher-Tormäuer in Neder-Oostenrijk, op de grens met Stiermarken. De gemeenten in het gebied (Gaming/Lackenhof, St. Anton an der Jeßnitz, Puchenstuben, Annaberg en Mitterbach am Erlaufsee) zijn bereikbaar over de west-autobaan (afrit St. Pölten Süd of Ybbs) of met de Mariazellerbahn vanuit St. Pölten. De site van het natuurpark (naturpark-oetscher.at ) en het informatiecentrum  Ötscher-Basis  bij de entree van het natuurpark bieden veel informatie over de  Ötschergräben en andere  wandelroutes in het natuurpark Ötscher-Tormäuer, rondleidingen, evenementen, culinair aanbod, overnachtingsmogelijkheden en openbaar vervoer: Informatiecentrum: Langseitenrotte 140 in Wienerbruck, oetscher-basis.at

Overnachten

Schutzhaus Vorderötscher

De historische herberg van de houtknechten (alleen te voet bereikbaar) is in 2014 zorgvuldig gerenoveerd en uitgebreid met een moderne aanbouw uit licht hout. Overnachten in kamers of slaa-zaal. Traditioneel hutten­eten of zelf buiten barbecueën met door het huis samengesteld vleespak-ket. Geopend vanaf eind april tot eind oktober, Ötscherstraße 22 in Mitterbach-Seerotte. Informatie en reserveren: vorderoetscher.info

Alpenhotel Gösing

Alpenhotel_Gösing

Viersterrenhotel midden in de natuur met fin de siècle-flair. Vanuit restaurant Ötscherblick en vanaf het terras kijk je uit op de Ötscher en het 1340 hectare grote bos dat bij het hotel hoort. Het complex werd begin 20ste eeuw gebouwd als onderkomen voor de ingenieurs die betrokken waren bij de aanleg van de Mariazellerbahn en was later een geliefd ‘Sommerfrische’-hotel. Op een steenworp afstand van het station van Gösing (eigendom van het hotel), zodat je ook per trein moeiteloos aankomt. Gösing an der Mariazellerbahn 4, goesing.at

Digruber

Camping en kamers met ontbijt van de familie Digruber, aan de voet van de Ötscher. Met eigen restaurant en voor camping­gasten de mogelijkheid gebruik te maken van het ontbijtbuffet. De camping is het hele jaar door geopend. Ötscherwiese 18 in Lackenhof am Ötscher, digruber.at

Urlaub am Bahnhof

UrlaubAmBahnhof

Hoewel het station van Wienerbruck nog in gebruik is (op loopafstand van de Ötscher-Basis), geldt dat niet voor het vroegere stationsgebouw. Daar hebben Veronika und Jürgen Nutz nu twee fraaie appartementen ingericht: de Ötscherbär en de Himmelstreppe (genoemd naar treinstellen van de Mariazellerbahn). Langseitenrotte 34 in Wienerbruck/Annaberg, urlaubambahnhof.at

Eten & Drinken

Ötscherhias

De innerlijke mens sterken midden in de Ötschergräben. De eenvoudige (brood)maaltijden haal je af bij het loket en nuttig je op het terras. Ötschergräben in Mitterbach am Erlaufsee, naturpark-oetscher.at

Ötscher-Basis

Het restaurant van de Ötscher-Basis serveert regionale producten zoals  schapenkaas en bier van Bruckners Erzbräu in Gaming. Buiten aan de Ötscher-Grill kun je zelf barbecueën met ingrediënten die je in het restaurant koopt. Langseitenrotte 140 in Wienerbruck , oetscher-basis.at

Zien & Doen

Gemeindealpe

Gemeindealpe Terzerhaus

Vanaf de 1626 meter hoge top van deze berg bij Mitterbach heb je een prachtig uitzicht over onder meer de Ötscher, de Erlaufsee, pelgrimsoord Mariazell en de bergen van het Mostviertel. Goed uitgangspunt voor skiën of langlaufen in de winter en wandelen of bijvoorbeeld paragliden in de zomer. Te bereiken met de stoeltjeslift (vrijwel het hele jaar door in gebruik) vanaf Mittersbach. ’s Zomers kunnen avonturiers de berg afdalen met een mountaincart of –step. Op de top van de Gemeindealpe ligt het moderne restaurant Terzerhaus, voor een lunch in de nostalgische Zirbenstube, het grote loungerestaurant met rondom glas of op het panoramaterras. Traditionele en eigentijdse gerechten en huisgemaakte taarten. gemeindealpe.at; terzerhaus.at

Mariazeller Bahn

Dwars door het Ötschergebied loopt de Mariazellerbahn. Op het bergtraject overbrugt de smalspoortrein een hoogteverschil van zo’n zeshonderd meter. Tickets en dienstregeling: mariazellerbahn.at

Ötscher druipsteengrot

Onder de Ötscher ligt een samenhangend gangenstelsel van 120 kilometer, door het water uitgesleten in het kalkgesteente. Toegankelijk is alleen de Tropfsteinhöhle in Gaming (575 meter lang en 54 meter diep). Tijdens een rondleiding bezoek je onder meer de Hoge Dom, de Hal van vurige tongen en de Tovergang. Op het diepste punt ligt een onderaards meer. Geopend van mei tot oktober. Tormäuerstraße 64 in Gaming, kienberg-gaming.naturfreunde.at

Erlaufsee

Warme dag? Tussen Ötscher en Mariazell ligt op 827 meter hoogte de Erlaufsee. Je kunt er zwemmen, duiken, surfen, bootje varen of vissen. Meerdere stranden met ligweiden en speelplaatsen en een camping (in St. Sebastian, geopend van mei tot medio september). erlaufsee.eu

Biertour

Bruckners Erzbräu in Gaming brouwt biologisch bier met namen als Schwarzer Graf, Bergquell en Steinbock. Twee keer per dag is er een ‘Biertour’ met proeverij (sapjes voor kinderen). Grubberg 4a in Gaming, erzbräu.at

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.

Wormser Hütte, Montafon
© Tourismusverband Werfen
© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
© Linder
Oostenrijk Magazine
© Steiermark Tourismus, Hartmann
© FREN Media, Emely Nobis
Bärentrail, © Bärenwald, Matthias Schickhofer
© Oostenrijk Magazine