Neusiedler See Leithagebirge

Kersen- en wijnregio

Tekst: Emely Nobis / Beeld: Frits Roest

Een vakantie in Neusiedler See Leithagebirge in Burgenland is op z’n lieflijks als in april de duizenden kersenbomen in volle bloei staan en op z’n lekkerst in de oogstmaand juni. Op (smaak)reportage in deze werelderfgoedregio.

Het is goed kersen eten in de regio Neusiedler See Leithagebirge in Burgenland. Dankzij de warme wind vanaf de Hongaarse laagvlakte én de vruchtbare bodem zijn er tal van lokale kersensoorten ontstaan die nergens anders te vinden zijn. Alleen al van hun namen loopt het water je in de mond: Bolaga, Donnerskirchner Blaukirsche, Frühbraune aus Purbach, Hängerte, Joiser Einsiedekirsche, Schachl, Spätbraune von Purbach, Windener Schwarze.

Wie hier een vakantie plant, staat voor een dilemma. Ga je in april, als duizenden kersen­bomen het gebied omtoveren in een kleurig, geurig natuurschouwspel? Kom je liever in juni – als de bomen vol donkerrode vruchten hangen die je bovendien op tal van plekken kunt plukken en proeven? Of misschien toch in de herfst als de bladeren van de bomen goudbruin kleuren én in de wijngaarden volop druiven worden geoogst?

Edelkirsche

Riet rondom de Neusiedler See

Riet rondom de Neusiedler See

Natuurpark Neusiedler See Leithagebirge is onderdeel van de UNESCO Werelderfgoedregio Fertö-Neusiedler See. Het gebied ligt tussen de Neusiedler See en het Leithagebirge, een vierhonderd meter hoge heuvelrug die als de meest oostelijke uitloper van de Alpen geldt. De vijf gemeentes aan de voet van dit ‘gebergte’ – Breitenbrunn, Donnerskirchen, Jois, Purbach en Winden – zijn onderling verbonden door de Kirschblütenradwanderweg. Onze eerste stop op deze veertig kilometer lange fiets- en wandelroute door wijn- en fruitboomgaarden is Breitenbrunn, want hier woont Rosi Strohmayer. Zij is voorzitter van de in 2007 opgerichte vereniging Leithaberger Edelkirsche, die zich inzet voor het behoud en de vermeerdering van oude kersensoorten. Strohmayer vertelt dat kersenbomen al in de 18e eeuw in het Leithagebirge werden gecultiveerd. ‘Terwijl de boeren zelf voor de wijngaarden zorgden, was het plukken van kersen het werk van dagloners en kinderen. Die mochten de helft van de opbrengst, het Helftl, houden als loon of zakgeld. Met de opbrengst van de andere helft kocht de boerin in een klap bij de lokale winkeliers de schulden van een heel jaar af.’

Nikolauszeche in Purbach

Nikolauszeche in Purbach

Haar economische bloeiperiode beleefde de kersenteelt vooral in de 20ste eeuw tijdens het interbellum en na de Tweede Wereldoorlog. In elk van de vijf gemeentes stonden toen tussen de 10.000 en 15.000 kersenbomen. ‘Onze kersen waren klein, maar geurig en aromatisch, echt iets bijzonders. Vooral in Jois en Donnerskirchen werd er flink geld mee verdiend. Jois telde zo’n zestig handelaren; op het plein voor de kerk in Donnerskirchen verkochten de handelaren in het seizoen dagelijks tien tot vijftien ton kersen voor bedragen tot wel twintig Schilling per kilo: waanzinnig veel geld in die tijd. Als de Joiser kersen op waren, reden ze naar Winden om daar bij particulieren kersen in te kopen voor veertien Schilling per kilo. Een oudere heer heeft me eens verteld dat hij zo’n handelaar wegstuurde, vervolgens met korven vol kersen naar Ravensburg in Duitsland ging en ze daar zelf op de markt verkocht voor 24 Schilling per kilo.’

Genuss Region

Rosi Strohmayer bij haar

Rosi Strohmayer bij haar “wijnkelder”

In de jaren zestig kwam de klad in de kersen, vooral door concurrentie van fruithandelaren uit Italië en de veranderende consumenten­wensen. ‘Smaak was niet meer belangrijk. Plotseling moest alles vooral groot zijn en werden onze kleine kersen onverkoopbaar.’

Veel bomen werden geveld. Vaak bleven alleen die met een sentimentele waarde overeind, bijvoorbeeld omdat ze waren geplant bij een huwelijk of geboorte. Het keerpunt kwam in 2007, toen de Oostenrijkse overheid het initiatief nam tot oprichting van de Genuss Region Österreich: een stimuleringsprogramma voor de promotie van soortenreine regionale producten. De kort daarvoor opgerichte vereniging Leithaberger Edelkirsche – die de teloorgang wilde tegengaan – zag meteen een kans voor de kers. Strohmayer: ‘We dienden een verzoek in om ons Genuss Region Leithaberger Edelkirsche te mogen noemen. Dat werd gehonoreerd toen uit onderzoek bleek dat er in onze vijf gemeentes maar liefst acht kersensoorten groeien die je verder nergens vindt.’

Inmiddels zijn deze unieke kersenvarianten (de lekker klinkende soorten uit het begin van dit artikel) door Slow Food opgenomen in de Ark van de Smaak. Ook werd het bomenbestand fors uitgebreid door de nog resterende exemplaren te enten. Tussen 2007 en 2009 werden ruim duizend nieuwe bomen langs de Kirschblütenradwanderweg geplant, zowel op openbare als private grondstukken. In totaal staan er nu weer circa vijfduizend kersenbomen in de regio.

Vrucht der koningen

Kellergasse in Breitenbrunn

Kellergasse in Breitenbrunn

Rosi Strohmayer neemt ons mee naar de Kellergasse van Breitenbrunn. Vanuit een van de historische wijnkelders verkoopt ze door haar en dochter Andrea gemaakte kersenspecialiteiten als sap, likeur, chocolade en azijn. Ze trakteert ons op een proeverij van vruchtenspreads van verschillende soorten kersen. Het blijken smaakbommen, waarbij elke kersensoort voor een duidelijk eigen karakter en aroma zorgt. Opvallend is het hoge vruchtgehalte van 80 procent. ‘Als je aromatische kersen hebt en je ze bovendien op z’n zoetst plukt, heb je niet meer dan 20 gram suiker per 100 gram nodig’, legt ze uit. Vandaar dat ze in de oogsttijd bijna dagelijks met een refractometer de boomgaarden inloopt om het suikergehalte te meten. ‘Want niet elke rode kers is rijp’. Daar komt bij: ‘Elke boom heeft een zon- en schaduwkant. Je moet je bomen dus goed kennen en weten dat je eerst één kant moet plukken en pas een paar dagen later de andere kant. Probeer dat maar eens aan twaalf plukkers uit te leggen.’

Walter Eipeldauer

Walter Eipeldauer

We stappen weer op de fiets en rijden door een witte sluier van kersenbloesem naar het plaatsje Donnerskirchen, al van verre herkenbaar aan de rode, uivormige kerktoren. Hier treffen we Walter Eipeldauer, trotse eigenaar van een veertigtal kersenbomen waarvan de opbrengst goeddeels wordt verwerkt tot edelbrand. Ook bij het destilleren blijkt de kers een dame met gebruiksaanwijzing. ‘Laat haar twee dagen te lang hangen en ze is overrijp en dus niet meer te gebruiken. Je moet bovendien ’s ochtends vroeg plukken als het nog koud is, de oogst dan zo snel mogelijk naar de kelder brengen en binnen maximaal twee dagen verwerken om spontane vergisting te voorkomen.’

De kers mag in het Leithagebirge dan wel zijn herontdekt als ‘vrucht der koningen’, aldus Eipeldauer, er is ook een keerzijde. ‘Van de 2500 bomen die alleen al in Donnerskirchen staan, worden er nog maar driehonderd altijd geplukt. Met het simpelweg verkopen van kersen valt namelijk nauwelijks geld te verdienen. Een goede plukker haalt vijftig tot zestig kilo per dag en dat levert in de handel maximaal driehonderd euro op. Het is dus hard werken en loont eigenlijk alleen als je er zoals ik iets extra’s mee doet. In slechte jaren, als je relatief veel bomen langs moet voor een goede oogst, kunnen we zelfs nauwelijks plukkers vinden.’
Vakantiegangers profiteren van het overschot. Zo kun je in juni een kersenboom ‘huren’, wat erop neerkomt dat je tijdens je verblijf onbeperkt kunt plukken en eten. Bij veel boeren kun je ook per kilo plukken en afrekenen.

Leithaberg DAC

Rustplaats aan het Weinlehrpfad

Rustplaats aan het Weinlehrpfad

Hoezeer de kersen ook worden gekoesterd in het Leithagebirge, voor de regio zelf is wijnbouw zeker zo belangrijk. Sterker nog: kersen en wijn gaan hier hand in hand. Veel bomen staan in wijngaarden tussen de druivenranken, waar ze tijdens de hete zomers voor welkome schaduw zorgen. Hoewel het wijnbouwgebied met 3.097 hectare klein is, geldt het toch als een mekka voor wijnliefhebbers. In elke gemeente staan wijnboerderijen en de veelal kleine Winzer produceren een breed palet aan kwaliteitswijnen. Het gebied heeft zelfs een eigen Leithaberg DAC voor zowel witte als rode wijnen, met als gemeenschappelijk kenmerk het minerale en opulente karakter. Het wijndorp bij uitstek is Jois, met veel wijnbedrijven in en rondom het centrum. In Jois begint ook een drie kilometer lang Weinlehrpfad met tien informatieve stations over de (wijnen van) de regio, elk gemarkeerd met een groot wijnglas van roestig staal. De gemarkeerde wandeling door de wijngaarden is alleen al de moeite waard vanwege het fantastische uitzicht vanaf de heuvels op de Neusiedler See.

Om de Leithaberger DAC te proeven, gaan we naar Purbach, de grootste en meest centrale plaats in de regio. De voormalige brandweerkazerne hier – het Haus am Kellerplatz – herbergt nu het toerismebureau én een van de modernste vinotheken van heel Oostenrijk. Langs een van de wanden staan kleine kasten met daarin 64 verschillende regionale flessen wijn die je zelf kunt ‘tappen’. Je betaalt met een chipkaart: hoe meer geld je daarop laat zetten, hoe meer glazen je kunt proeven.

Türkentore

'Turkenpoort'

‘Turkenpoort’

Purbach kreeg pas in 1997 het stadsrecht en is daarmee een van Oostenrijks jongste steden, maar dan wel een met veel historische bouwsubstantie en een lange geschiedenis. Zo is het centrum omgeven door dikke stadsmuren uit de tijd van de Oostenrijks-Turkse oorlog in de 17e eeuw. Vandaar de naam Türkentore voor de drie poorten in deze stadsbevestiging. Aan een eerdere Turkenoorlog herinnert de stenen buste van een man met tulband op de schoorsteen van het huis (Schulgasse 9) tegenover het Haus am Kellerplatz. Deze ‘Purbacher Türke’ zou zijn achtergebleven nadat het plaatsje in 1532 werd geplunderd door Osmaanse troepen. Hij had zo veel gedronken dat hij in de wijnkelder in slaap was gevallen en pas wakker werd toen de boeren (die het bos in waren gevlucht) naar hun huizen terugkeerden. De Turk verschanste zich in de schoorsteen, werd betrapt, uitgerookt en gevangengenomen. Later liet hij zich dopen en de rest van zijn leven woonde en werkte hij in het huis waar hij in slaap was gevallen. Ter herinnering aan het gebeuren werd het beeld op de schoorsteen geplaatst. Of de anekdote op waarheid berust, weet niemand zeker. Ze is in elk geval hardnekkig.

Kellergasse in Purbach

Kellergasse in Purbach

Van iets recentere datum – namelijk uit 1850 – dateert de Kellergasse van Purbach, de grootste en mooiste in de regio met maar liefst vijftig stenen wijnkelders verdeeld over drie parallelle straten. Ze werden rond de eeuwwisseling grotendeels gerenoveerd en fungeren sindsdien als één grote Heurigen waar zo’n twintig gastronomen/wijnboeren wijn en spijs serveren aan lange tafels tussen Oleanders en walnotenbomen. Op warme dagen in het weekend vult dit romantische oord zich met gasten die plaatsnemen aan de lange tafels onder de walnotenbomen. De sfeer is gezellig en relaxed, het eten eenvoudig maar goed en de wijn uitstekend. Het is dé plek om je tijdens een verblijf in deze regio thuis te voelen en te midden van een lieflijk landschap te genieten van de goede dingen van het leven.

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.




Overige Tips & Adressen

Natuurpark Neusiedler See Leithagebirge ligt in noordelijk Burgenland op de grens met Neder-Oostenrijk. De dichtstbijzijnde vliegvelden zijn Wenen/Schwechat (45 km) en Bratislava (55 km). Alle plaatsjes in het gebied hebben een treinstation en zijn binnen het uur vanuit Wenen bereikbaar.

Meer informatie over activiteiten, evenementen, accommodaties en de Neusiedler See Card (gratis openbaar vervoer rondom het meer en tal van kortingen) bij het regionale toerismebureau in Purbach: Am Kellerplatz 1 (Haus am Kellerplatz), neusiedlersee­leithagebirge.at; neusiedlersee.com

Een overzicht van alle activiteiten in de verschillende plaatsjes van het Leithagebirge – van picknick tot wijnproeverij, van kersenwandeling tot kersenfeest – vind je op de gemeentelijke websites: purbach.at; donnerskirchen.at; jois.info; breitenbrunn.at; winden.at

Overnachten

Gästehaus Moser

In deze vroegbarokke voormalige wijnboerderij met mooie binnenplaats in hartje Purbach slaap je in een boetiekhotel­ambiance tussen dikke historische muren. Vriendelijke gastgeverfamilie en uitstekend ontbijt. Hauptgasse 10 in Purbach am See, gaestehaus.hans.moser@bkf.at of  neusiedlersee.com

Bij de wijnboer

Vooral in Jois verhuren veel wijnboeren ook kamers tegen heel redelijke prijzen. Een kleine selectie: Wijngoed Sattler, met vanaf het terras uitzicht over de Neusiedler See (Klausenberg 3, sattler-seeblick.at). Bij de wijnboerderijen Agerlhof (Untere Hauptstraße 15, agerlhof.at) en Kiss (Joseph Haydn-Gasse 1, winzerhof-kiss.at) liggen de liefdevol, deels zeer luxe ingerichte kamers en suites aan voor deze regio typische grote binnenhoven.

Eten & Drinken

Gut Purbach
Binnentuin Gut Purbach

Binnentuin Gut Purbach

Hotel en Haubenrestaurant met omvangrijke wijnkelder in voormalig wijngoed in Purbach. Beste restaurant in de regio dankzij de kookkunst van topchef Max Stiegl. Hauptgasse 64 in Purbach, gutpurbach.at

Schnepfenhof

Vooral in de zomer eet je aangenaam op de mooie binnenplaats van deze wijnboerderij van de familie Steinwandtner. Op de kaart typisch Pannonische gerechten van het seizoen.
Bundesstraße 1 in Jois, schnepfenhof.at

Seejungfrau
Seejungfrau

Seejungfrau

Eigentijds restaurant, café en bar met een groot, zonnig terras direct aan het strand van de Neusiedler See. Mediterraan en Pannonisch geïnspireerde keuken. Snacks en burgers bij de hippe buitenbar. Hafen 1 in Jois, seejungfrau.org

Proeven en kopen

Genussquelle

De kersendelicatessen van Rosi en Andrea Strohmayer, zoals vruchtenspreads, jam, mosterd, chutney, azijn, sap, frizzante en likeuren, zijn alleen op afspraak Ab Hof te koop en verder verkrijgbaar in diverse (web)winkels, (boeren)markten en tijdens evenementen. Bij hun Genussquelle kun je bovendien een ­Kirschen-Erlebnisführung ­boeken: een gemoedelijke wandeling door de wijn- en boomgaarden met achtergrondinformatie over (kersenteelt in) de regio en aansluitend een kersenproeverij. Informatie en verkoopadressen: Prangerstraße 49 in Breitenbrunn, genussquelle.at

Wum-kirschen

Walter Eipeldauer maakt en verkoopt naast zijn Leithaberger Kirschbrand ook andere branden van regionaal fruit (zoals kwetsen, peren en abrikozen), honing en zelfs een absint (Grüne Fee). Tijdens het oogstseizoen van 30 mei tot 30 juni kun je zijn onbespoten biologische kersen Ab Hof kopen en desgewenst zelf plukken. Keltenweg 36, Donners­kirchen, wum-kirschen.at

Parndorf

Groot designer outletcentrum met alle bekende merken, tussen Wenen en Neusiedler See Leithagebirge. Binnen een half uur per auto te bereiken en dus een prima slecht weer-uitstapje. parndorffashionoutlet.com

Zien & doen

Eiermuseum
Beeldentuin Wander Bettoni

Beeldentuin Wander Bettoni

Modern, architectonisch interessant museum dat kunstenaar Wander Bettoni liet bouwen om zijn verzameling van circa vierduizend eieren uit heel de wereld te herbergen. Behalve eieren van glas, steen, hout en keramiek in allerlei formaten en kleuren gaat het om onder meer kunstig beschilderde ganzen- en eendeneieren, met parels bezette Roemeense eieren, dinosauruseieren en pure kitsch-eieren. Het museum is in principe het hele jaar door geopend, maar in de praktijk vooral na vooraanmelding. In de omliggende sculpturentuin valt werk van Bettoni zelf te bewonderen. Gritschmühle 1, Winden am See, eiermuseum.com

Turmmuseum

Archeologie- en heemkundemuseum in Breitenbrunn met onder meer munten, historische werktuigen, een skelet van een holenbeer en de oudste torenklok van het Burgenland. Een extra attractie is het uitzicht vanaf de balustrade van deze voormalige weertoren. Gratis met de Neusiedler See Card. Prangerstraße, breitenbrunn.at

Evenementen

Joiser Weintage

Jaarlijks evenement in het voorjaar met de mogelijkheid twintig wijnbouwbedrijven in Jois te leren kennen en hun wijnen te proeven. Uiteraard met een feestelijk randprogramma met muziek en gastronomie.  jois.info




Chrystal Cube
Smaakreportages Oostenrijk Magazine
Schandaalwijn
Bier - Bierketel © Oostenrijk Magazine
© Wijnmuseum Kitzeck