Fietsen door

Nationaal Park Neusiedler See Seewinkel

Tekst: Emely Nobis, Beeld: Frits Roest

In natuurreservaat Neusiedler See-Seewinkel (Burgenland) fiets je door een uniek steppelandschap, zo plat als een dubbeltje. Verslag van onze fietsreportage door dit UNESCO Werelderfgoed-gebied.

Fietsvakantie in Burgenland

Neusiedler See-Seewinkel ligt in Burgenland op de grens met Hongarije. Het is een van de zes nationale parken van Oostenrijk, dat bovendien op de Werelderfgoedlijst van UNESCO prijkt. Meer dan driehonderd vogelsoorten leven hier, zoals lepelaars, zeezwaluwen, kraanvogels, ijsvogels, steltlopers, wilde eenden en grauwe ganzen. En het mooiste is: er staat geen hek omheen. Sterker nog: akkerland, dorpjes en natuurreservaat lopen hier vloeiend in elkaar over. En dwars door dat alles heen voert een uitgebreid netwerk van goed gemarkeerde fietspaden met nauwelijks hoogteverschil. Een eldorado voor fietsers dus, ook omdat hier zo’n driehonderd dagen per jaar de zon schijnt. Terwijl je over de steppe fietst, ritselt, tsjirpt, kwaakt en kwettert het om je heen. Je passeert rietkragen, droog grasland, bossen, moeras, weidevlaktes en waterpoelen. Je rijdt door wijngaarden, velden met zonnebloemen, verslapen dorpjes en weiden met daarin paarden, Mangalitza-varkens en struisvogels. De lucht trilt van de warmte.

Lackenradweg

Lange Lacke

Lange Lacke

De beste manier om het nationaal park te verkennen is de Lackenradweg (B20), een 48 kilometer lange rondweg door het natuurreservaat zelf én de omringende velden en dorpen. Wij vertrekken vanuit Podersdorf am See, een levendig plaatsje aan de Neusiedler See. Dit ondiepe steppenmeer (met 315 km2 het grootste van Europa) is zo’n 140.000 jaar geleden gevormd door bodemverzakking. De waterstand wordt beïnvloed door de neerslag, vertelt natuurpark-medewerker Alois Lang. ‘Het is een soort gigantische badkuip die overstroomt als er te veel regen in één keer valt. Maar het meer kan ook droogvallen als het niet genoeg regent. Dat is voor het laatst gebeurd tussen 1865 en 1871. Toen was het meer dus zes jaar lang gewoon verdwenen.’

Schuilhut voor herders met bron

Vanuit Podersdorf fietsen we op onze gehuurde e-bikes richting Illmitz, langs maar liefst drie ‘Stinkerseen’. Lang heeft ons uitgelegd dat ze hun naam danken aan de zwavel die hier vanuit de bodem omhoog pruttelt. Even later passeren we de Zicklacke, een van ruim tachtig ‘lacken’ (waterpoelen) in het park die gevuld zijn met sodahoudend water (‘zick’ in het Hongaars). Sommige kleinere staan droog; je ziet hun contouren dankzij het witte zoutsediment.

Seewinkel - Wachttoren

Uitkijktoren

Op ongeveer een derde van onze route komen we bij Sandeck: vroeger een wijnbouwgebied, nu één grote zandvlakte. In 1994 is hier een voormalige Hongaarse grenstoren opgebouwd. Vanaf die toren kun je tot ver in Hongarije kijken. Ook krijg je een goede indruk van de omvangrijke rietgordel rondom de Neusiedler See: na de Donaudelta het grootste aaneengesloten met riet begroeide gebied in Europa. Maar dé topattractie hier is een kudde witte, blauwogige ezels. Het zijn nakomelingen van sierezels die vroeger voor de adel werden gefokt, maar inmiddels met uitsterven worden bedreigd.

In het natuurreservaat doen ze nuttig werk. Al grazend voorkomen ze dat de open vlakte wordt overgroeid door riet, struiken en bomen. En dat is weer belangrijk om het ecosysteem in stand te houden. Het zijn nieuwsgierige dieren, die het gezelschap van de bij de picknicktafel pauzerende toeristen toeristen graag opzoeken. Met een beetje geluk zie je, zeker als je een verrekijker bij je hebt, in de verte ook de grijze stepperunderen en de wilde przewalskipaarden. Ze zijn hier net als de ezels ‘aan het werk’, maar houden liever een beetje afstand.

Witte ezels en stepperunderen

Trekvogels kijken

Seewinkel - Alois Lang

Alois Lang instrueert bezoeker

Via Illmitz rijden we verder naar een volgend hoogtepunt op de route: de Lange Lacke. Dit is de grootste en meest vogelrijke waterplas in het gebied. ‘Tussen Noord-Europa en Noord-Afrika is dit het belangrijkste tussenstation voor de trekvogels, als rustplek, foerageerplek en broedplaats,’ vertelt Lang. Het is bovendien een belangrijk overwinteringsgebied.

Wanneer is de vogeltrek? Die vraag krijgt Lang geregeld gesteld. Zijn antwoord: ‘Altijd. Het verandert hier voortdurend.’ Zo vertrekken de ooievaars in augustus. Eind september gaan de bijeneters weg, zodra de nachten koeler worden en het insectenaanbod afneemt. ’s Zomers stikt het van de grauwe ganzen. Lang: ‘Dan moet je als fietser echt oppassen om geen moeder met haar kuikens aan te rijden, want die steken gewoon de straat over.’  In het najaar komen de kleinere kolganzen uit de Russische toendra naar de Neusiedler See. ‘Daarvan hebben we er hier in de winter meer dan 30.000.’

Geen wonder dat je hier het hele jaar nog een ‘vreemde vogel’ kunt tegenkomen: met statieven, verrekijkers en reusachtige telelenzen gewapende ornithologen, urenlang turend om die ene bijzondere soort te spotten.

Landschap

Er zijn ook andere manieren om van het landschap te genieten

Vanaf de Lange Lacke fietsen we terug naar ons uitgangspunt in Podersdorf: langs het kleine steppemeer Zicksee, velden vol lila zoutasters, een visvijver, wijngaarden, graanvelden, boerderijen én moderne windmolens. Het is maar een uurtje rijden, maar dit laatste stuk moeten we opboksen tegen een straffe tegenwind, zodat we blij zijn met dat beetje extra aandrijving van onze e-bikes.

Strandbad en surfers

Podersdorf - Windsurfers

Windsurfers op de Neusiedlersee

Natuurreservaat Neusiedler See-Seewinkel werd in 1993 geopend en is sindsdien de katalysator van het toerisme aan de oostkant van de Neusiedler See gebleken. De tienduizenden bezoekers die jaarlijks op het nationale park afkomen, hebben stilaan ontdekt dat de regio nog andere attracties heeft. Zoals het plaatsje Podersdorf, met ’s zomers gezellige terrasjes, een kleine dagelijkse boerenmarkt en overal decoratieve sierpompoenen: in vensterbanken, deurposten of plantenbakken. Het is ook een geliefd trefpunt voor kite- en windsurfers; ze worden aangetrokken door de vaak flinke noordwestenwind en de golven tot wel één meter hoog. Ook voor niet-watersporters is het spectaculair om vanaf een bankje op de pier of het terras van de Sunset Beach Bar al die kleurrijke zeilen in volle vaart op je te zien afkomen. Tot de surfers enkele meters voor de kust omkeren. Of vallen.

Podersdorf - Molen

Molen in Podersdorf

In de zomer lokt het strandbad van Podersdorf badgasten, vaak families met kinderen. Het water is hier relatief ondiep en erg zuiver. Bovendien zijn er strikt gescheiden zones voor zwemmers en surfers, zodat je niet makkelijk in elkaars ‘vaarwater’ komt. Zonnig is het sowieso meestal. Sterker nog: de temperatuur in dit deel van Oostenrijk kan oplopen tot boven de dertig graden. Fietstochten kun je dan ook beter ondernemen in het voorjaar, als de lente charmeert met klaprozen, orchideeën, bloeiende kersenbomen en velden vol zonnebloemen. Of in het najaar, als de wijnoogst plaatsvindt en je al fietsend af en toe knalsalvo’s uit luidsprekers hoort – in een poging van de wijnboeren om de spreeuwen op afstand te houden. Het is dan heerlijk om na een sportieve dag in de buitenlucht neer te strijken in een Heurigen, waar de wijnboer zijn eigen wijnen uitschenkt en een eenvoudige maaltijd serveert.

In Podersdorf staat ook één van de laatste twee volledig werkende windmolens van Oostenrijk.

Kulturweg en openluchtmuseum

Museumdorp Mönchhof

Om naast de natuur ook iets meer te zien van de (cultuur)geschiedenis van Neusiedler See-Seewinkel, volgen we de Kulturweg (B23), een 26 kilometer lange rondweg vanaf Gols. De eerste etappe brengt ons naar Mönchhof. In dit dorp begon Josef Haubenwallner jaren geleden voorwerpen te verzamelen uit oude boerderijen, werkplaatsen van ambachtslieden, scholen en zelfs kerken – om zo kennis over de manier van leven in de vorige eeuw te behouden. Zijn privéverzameling groeide uit tot een openluchtmuseum met gebouwen die elders werden afgebroken en hier weer opgebouwd en ingericht. Je kunt makkelijk een halve dag rond­dwalen door dit ‘dorp in een dorp’, compleet met school, kegelbaan, postkantoor, kruidenier, timmerwerkplaats, kroeg en zelfs een kerk met een klein kerkhof (!).

Schloss Halbturn

Kasteel Halbturn

Na dit inkijkje in het leven van de eenvoudige dorpsbevolking fietsen we naar Halbturn. Hier ligt het gelijknamige slot, in 1711 door de Habsburgse keizer Karel VI gebouwd als jacht- en zomerslot. Het barokke kasteel, nu eigendom van een verre nazaat, overleefde de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende Russische bezetting, maar werd in 1949 alsnog vrijwel volledig verwoest bij een brand. Alleen de vestibule en een zaal met plafondfresco’s stonden nog overeind. De originele façade is inmiddels gerestaureerd. Binnen herbergt het kasteel een museum met een jaarlijks wisselende tentoonstelling. Op het terrein kun je heerlijk dwalen door het park of lunchen op het terras van restaurant Knappenstöckl. Ook een bezoek aan de slotkerk, die bij de brand gespaard bleef, is de moeite waard.

Kerk uit Sisi-films

Mis in Basilika Frauenkirchen

Mis in Basilika Frauenkirchen

De laatste stop op onze cultuurroute voert naar een ander barok bouwwerk: de basiliek Maria Geboorte in Frauenkirchen. De twee torens van deze in 1702 ingewijde, machtige bisschopskerk hebben we tijdens onze fietstochten al een paar keer vanuit de verte gezien. We parkeren onze fietsen op het plein voor de kerk, waar net een hoogmis gaande is. De deuren staan open. We mengen ons onder de gelovigen en toeristen die de basiliek in- en uitlopen. Naast Duits horen we ook veel Slowaaks en Hongaars. Maar liefst vier bisschoppen uit binnen- en buitenland leiden de dienst. Het koor van de Don Bosco-kerk uit Wenen zingt tussen de lezingen en gebeden door een mis van Haydn. Eerder heeft Alois Lang ons verteld dat natuurreservaat Neusiedler See-Seewinkel weliswaar wordt beheerd door het land Burgenland, maar dat er meer dan duizend grondeigenaars zijn. Een van de grootste is de vroeger in deze regio zo machtige Roomse kerk. Een macht die weer bijna tastbaar wordt in deze volgepakte bedevaartkerk. Dat de locatie ons bekend voorkomt, blijkt te kloppen. In 1956 vonden hier opnames plaats voor de tweede Sisi-films (De jonge keizerin) met Romy Schneider als Sisi en Karlheinz Böhm als keizer Franz Josef. De slotscènes, waarin het jonge keizerspaar naar Hongarije reist, werden in Seewinkel opgenomen omdat Hongarije in die periode, vlak voor de Hongaarse opstand, politiek instabiel was. Tegen de achtergrond van de basiliek van Frauenkirchen krijgt het Hongaarse volk te horen dat hun land voortaan een gelijkwaardig, autonoom koninkrijk zal worden binnen de Oostenrijks-Hongaarse dubbel­monarchie. Een gebeurtenis die in werkelijkheid in 1867 plaatsvond, in een laatste poging om het Hongaarse onafhankelijkheidsstreven de kop in te drukken.

Tips & Adressen

Algemeen

Neusiedler See-Seewinkel ligt op 70 km van Wenen en 100 kilometer van Bratislava. Vanaf de stations van beide steden zijn er goede trein- en busverbindingen. Veel hotels bieden ook een shuttle- of taxiservice van en naar de vliegvelden aan.

Bezoekerscentrum

Natuurpark - BezoekerscentrumDit gebouw op de Hauswiese, aan de rand van het dorp Illmitz, is een prima plek om je te oriënteren op flora en fauna in het natuurreservaat. Het bezoekerscentrum is het hele jaar geopend en organiseert geregeld excursies. i nationalpark-neusiedlersee-seewinkel.at

Lackenradweg (B 20) en Kulturradweg (B 23)Zorg voor een goede uitrusting: voldoende water, hoofdbedekking én een verrekijker. Beschrijvingen van deze en andere fietsroutes rondom de Neusiedler See (inclusief het Hongaarse deel), plus kaarten om te downloaden: i podersdorfamsee.at

Fietsverhuur

Radsport Waldherr, Hauptstraße 42 in Podersdorf am See, i radsport-waldherr.at

Vinothek Weinclub 21

Tegen een kleine vergoeding kun je bij deze vinotheek van een boerencoöperatie 84 wijnen van 21 wijnboeren proberen en kopen voor de prijs die je ook bij de wijnboer zelf zou betalen. Seestraße 35-37 in Podersdorf am See, i weinclub21.at

Dorpsmuseum Mönchhof

Museumsdorf Mönchhof

Openluchtmuseum met meer dan 35 gebouwen die een indruk geven van het dorpsleven in de vorige eeuw. Bahngasse 62 in Mönchhof, i dorfmuseum.at

Schloss Halbturn

Barokkasteel, met museum, park, eigen wijngoed en restaurant Knappenstöckl in voormalige dienstbodenverblijf. Im Schloß in Halbturn, i schlosshalbturn.com, knappenstoeckl.at

Overnachten

Tip: in de zomer kan de temperatuur in deze regio aardig oplopen. Vraag daarom bij je boeking naar een kamer met airconditioning.

Strandcamping Podersdorf

Schaduwrijke camping van de gemeente Podersdorf, direct aan de Neusiedler See. Met eigen strand en gratis wifi. Er is een kleine campingwinkel, maar geen restaurant vanwege alle horeca op loopafstand in Podersdorf zelf. Geopend van eind maart tot begin november.

Strandplatz in Podersdorf am See, vanaf € 14,90 per persoon, i podersdorfamsee.at

Knappenstöckl

Klein familiair geleid boetiekhotel in voormalige dienstbodenverblijf met prima restaurant. Liefdevol gerestaureerde kamers. knappenstoeckl.at

Pannonia

Gastvrij hotel-restaurant op loopafstand van het strandbad. Ruime, moderne appartementen en (bad)kamers. Eigen parkeerplaats en fietsenstalling. Uitgebreid ontbijtbuffet en restaurant op niveau.

Seezeile 20 in Podersdorf am See, vanaf € 43,- per persoon, i pannonia-hotel.at

Seehof

Kindvriendelijk, recent gerenoveerd hotel-restaurant aan het einde van de strandpromenade. Met speelkamer en kinderstoelen in de ontbijtkamer.

Seeufergasse 23 in Podersdorf am See, vanaf  39,- per persoon, i seehof-gisch.at

Gästehaus Shiatsu

Pension met vier kamers en één appartement. De sauna wordt op verzoek verwarmd. Eigenaresse Ingrid Schreier maakt veel werk van het ontbijt. Ook kun je bij deze shiatsu-therapeut een massage boeken. Strandgasse 33 in Podersdorf am See, vanaf € 34,- per persoon, i schreier.cc

Pensioen zur Sonne/Egermann

Wijngoed en pension van de familie Egermann, met moderne kamers en gezellige zitjes aan een grote binnenplaats. Sauna, zwembad en overdekte fietsenstalling. Wil je ’s avonds nog een wijntje drinken? Dan noteer je op een briefje bij de wijnkoelkast op de gang welke fles je hebt uitgezocht. Apetlonerstraße 28-30 in Illmitz, vanaf € 40,- per persoon, i egermann.info

Salzl

Pension (in Illmitz) en wijngoed (nabij Illmitz) van de familie Salzl. Het wijngoed (gespecialiseerd in rode wijnen) heeft een fraaie nieuwe verkoopruimte tussen de weilanden. Het halfronde gebouw met grote ramen, lichte natuurstenen muren en rood dak is een stukje Toscane in Oostenrijk. De comfortabele kamers van het pension liggen aan een ruime binnenplaats met zwembad en sauna. Wijngoed: Zwischen den Reben in Illmitz; Pension: Obere Hauptstraße 16 in Illmitz, vanaf € 45,- per persoon, i salzl.at

Rosenhof

Illmitz - Rosenhof

Rosenhof

Hotel, restaurant en wijngoed van de familie Haider, gespecialiseerd in dessertwijnen. De binnentuin staat inderdaad vol met rozenstruiken. Ruime, modern ingerichte kamers met veel privacy en vaak eigen patio. Florianigasse 1 in Illmitz, vanaf € 53,- per persoon, i rosenhof.cc

Johannes Zeche

Hotelrestaurant met binnentuin. Kamers met modern comfort. Klassieke, goed bereide gerechten in rustiek restaurant of onder de wijnranken op de binnenplaats. Florianigasse 10 in Illmitz, vanaf  € 38,- per persoon, i johannes-zeche.at

Vila Vita Pannonia

Hotel en ruim opgezet vakantiepark met luxe woningen. Eigen spa en strand, drie restaurants, boomgaard, manege, tennisbanen, voetbalvelden en nog veel meer sportieve mogelijkheden. Verwennerij puur voor wie zelf niets wil regelen.  (foto rechtsboven). Storchengasse 1 in Pamhagen, vanaf € 85,- (halfpension). i vilavitapannonia.at

Eten & drinken

Zur Dankbarkeit

Gasthaus zur Dankbarkeit

Gasthaus zur Dankbarkeit

Mooiste en beste restaurant in de regio. Eten onder de kastanjeboom in de tuin of in het traditionele Gasthaus van Josef en Markus Lentsch (vader en zoon). Bekend om klassieke gerechten als Joodse kippenpaté of Hongaarse vissoep met paprika. Op maandag en woensdag gesloten. Reserveren aanbevolen. Hauptstraße 39 in Podersdorf am See, i dankbarkeit.at

Wachtler’s Laterndlkeller

Buschenschank in Podersdorf, waar je aanschuift aan grote houten tafels. De familie Wachtler schenkt eigen wijnen en serveert kleine gerechten. Seestraße 26 in Podersdorf am See, i laterndlkeller.at

Zum fröhlichen Arbeiter

Gasthaus Zum fröhlichen Arbeiter

Gasthaus Zum fröhlichen Arbeiter

De familie Tschida werkt inderdaad met plezier, merk je bij een bezoek aan dit tot in de verre omgeving geliefde restaurant. De broers staan afwisselend in de keuken of bedienen aan tafel. Op de kaart onder andere vlees van de Pannonische stepperunderen uit het natuurpark. En nergens zijn de Somlauer Nockerl (een regionale lekkernij van biscuitdeeg met chocoladesaus en slagroom), zo lekker als hier. Gelukkig voert de Lackenradweg door Apetlon. Quergasse 98 in Apetlon, i tschidas.at

Meer lezen? Oostenrijk Magazine editie 1/2016 is te koop in onze webshop.

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.

© Matthias Ledwinka
© Project Spielberg