Glamoreus Gastein

Diva van de Alpen

Tekst: Emely Nobis, Beeld: Frits Roest

Het Gasteinerdal –  misschien wel het hipste dal in de Alpen –  trekt een trendy, internationaal publiek dat wintersport wil combineren met grootstedelijke flair.
Over ontspannen dagen, culinaire avonturen en eeuwige charme.

Bad Gastein: Diva van de Alpen


Der Blitz von Kitz: Toni Sailer

Het is 1958. Televisie staat nog in z’n kinderschoenen en voor het eerst wordt live een wereldkampioenschap skiën uitgezonden. Kijkers uit heel de wereld zien hoe de Oostenrijker Toni Sailer (Der Blitz von Kitz) op drie van de vier disciplines de gouden medaille wint. Een gelukkig toeval wil dat de FIS Alpine Skiwereldkampioenschappen – die dan al sinds 1931 worden georganiseerd – dit keer plaatsvinden in Oostenrijk. Ook voor het organiserende Bad Gastein blijkt de live-uitzending goud waard. Vanaf nu staat het plaatsje in het Gasteinerdal (Salzburgerland) bij een internationaal publiek bekend als wintersportlocatie. ‘We kregen als het ware een tweede toeristisch seizoen cadeau’, vertelt Siegfried Moser van het Gasteiner Museum.

Winterse promenades

Promenade naar Böckstein

‘s Zomers wisten toeristen Bad Gastein altijd al te vinden. Vanaf de 16e eeuw kwamen schrijvers, componisten, musici, adel en politici hier naartoe om te kuren in de beroemde thermale baden. Moser: ‘Zo’n badkuur duurde drie à vier weken. Men baadde elke dag, behalve op zondag, en zat dan urenlang in het water. Om de tijd te doden, werd er af en toe een hapje gegeten en speelde men spelletjes, zoals schaak of kaarten.’

Aandenken aan Franz Schubert

De bloeitijd van het kuurtoerisme was in de 19e eeuw. Iedereen die ertoe deed was er. De Duitse keizer Wilhelm I, staatsman Otto von Bismarck, walskoning Johann Strauss jr., filosoof Arthur Schopenhauer, schrijver Franz Grillparzer… Koning Leopold II van België baarde opzien toen hij in 1901 als eerste gast ooit met de eigen auto de niet ongevaarlijke tocht via de pas over de Hohe Tauern naar het dal maakte. Vaste bezoekers waren ook het Oostenrijkse keizerpaar Franz Josef I en Elisabeth. Moser: ‘Met name Sisi was verliefd op onze bergen. Ze maakte lange wandelingen en pittige bergtochten.’

Kaiser Franz Joseph en Elisabeth in Bad Gastein

Het Gasteinerdal had altijd meer gasten dan inwoners, maar kampte tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (toen het nog jarenlang in de Amerikaanse bezettingszone lag) met flink dalende bezoekersaantallen. Nadat het werd ontdekt als wintersportlocatie herleefde het toerisme. De infrastructuur werkte mee. Zo is het aan de beau monde van weleer te danken dat je tegenwoordig misschien wel nergens zo mooi en makkelijk kunt winterwandelen als in dit dal. Overal vind je brede, vlakke panorama-promenades. Ze werden in vorige eeuwen aangelegd voor de nobele kuurgasten, van wie immers niet kon worden verwacht dat ze zich al te veel inspanden tijdens hun dagelijks wandelingetje.

Elisabethpromenade

Nu zijn de paden ’s winters zo geprepareerd dat je met gewone winterschoenen niet in de sneeuw wegzakt. Wie wil kan zelfs wandelend van Bad Gastein naar Dorfgastein aan de andere kant van het dal. Of langlaufend, want ook veel loipen lopen parallel aan de voetpaden. Pauzes inlassen is geen probleem: Onderweg kom je altijd wel een Gasthaus tegen. Wij lopen in Bad Gastein over de Kaiserin Elisabeth Promenade langs de beek Gasteiner Ache. Dankzij de winterkou zijn bruggetjes, bomen, hekken en kapelletjes fraai gedecoreerd met ijspegels. De opgehoopte sneeuw langs het pad vormt imponerend grote ijskristallen. De stilte, de witheid en het uitzicht op de bergwereld rondom… dit is pure ontspanning.

Diva van de Alpen

Waterval boven het centrum

Niet alleen het winterwandelaanbod in het Gasteinerdal is uniek. Vooral Bad Gastein (4000 inwoners), de meest zuidelijke plaats, lijkt in niets op een gemiddeld Alpendorp. Het centrum ligt rondom een waterval die ’s winter bevriest en dan grillige ijsformaties vormt. De hoog in de lucht reikende Grand Hotels en villa’s langs de bergwand imponeren met hun prachtige belle époque-architectuur: alweer zo’n erfenis van de nobelekuurgasten, hun dikke portemonnees en hun hang naar luxe. Het maakt Bad Gastein glamoreus: een heuse diva van de Alpen.

De laatste jaren lijkt er zelfs sprake van een Renaissance. De oude glans trekt meer en meer moderne creatieve geesten aan. Zoals de Berlijnse Olaf Krohne.

Waterval onder het centrum

Hij is al verliefd op Bad Gastein sinds hij er in 1983 als achtjarig jochie voor het eerst met zijn ouders vakantie vierde. Na eerder hotels en restaurants te hebben gerund in Hamburg en Kopenhagen, nam hij in 2003 hotel Regina in het centrum van Bad Gastein over. Bij de verbouwing liet hij het oude parket, de minibioscoop en de jaren zeventig-wandtegels in de badkamers bewust intact en combineerde dit alles smaakvol met luxe materialen. Het geheel oogt als de nonchalante chic die je eerder verwacht in een metropool dan in een bergdorp. Krohne: ‘Ik wilde het hippe en culturele van de grote stad naar de bergen brengen. Dat kan eigenlijk alleen in Bad Gastein, de meest urbane plek in de Alpen op loopafstand van de bergen.’

Hotel Regina

Zijn doelgroep omschrijft hij als niet-traditioneel, open-minded en met een hang naar luxe. Opdat de juiste scene de plaats zou ontdekken, organiseerde hij samen met zijn partner Jason Houzer in het begin grote feesten voor vrienden en kennissen uit Berlijn, München en Kopenhagen. Krohne: ‘Toen ik hier kwam, verkeerde Bad Gastein in een Doornroosjeslaap. Wij wilden het wakker kussen.’

Kraftwerk onderaan de waterval

Hij is niet de enige. Niet alleen zijn er de laatste jaren meerdere boetiekhotels ontstaan, ook het horeca-aanbod is gepimpt met vernieuwende concepten. In de oude waterkrachtcentrale, een beschermd monument uit 1914, werd mei 2016 café Kraftwerk geopend. Binnen zit je tussen de stilgelegde turbines op kleurig jarenzestig-meubilair. Vanaf het terras aan de voet van de waterval kijk je uit over het centrum. Het voormalige Grand Hotel de l‘Europe – met vroeger gasten als zangeres Liza Minelli en de sjah van Perzië – herbergt nu onder meer bar-restaurant Ginger ’n Gin. In een quasi-barok decor drink je er cocktails en eet je gerechten met Aziatische touch. Wie tot in de kleine uurtjes wil doorfeesten, kan terecht in het Nightlife-district met meerdere bars, clubs en internationaal amusement.

Kraftwerk interieur

Je zou kunnen zeggen dat in Bad Gastein oude gloriedagen herleven. De traditierijke hotels, waar o.a. Franz Joseph en Elisabeth overnachten, zoals het Badeschloss naast de waterval, die jarenlang leeg stonden, worden nu allemaal gerenoveerd. Slechts een van de panden, het congresgebouw uit 1975, is volgens veel Gasteiner én gasten een bouwzonde. De betonnen kolos is ontworpen door de indertijd beroemde architect Gerhard Garstenauer en bekroond met een architectuurprijs, maar verdient desondanks volgens vrijwel niemand een schoonheidsprijs. Toch zou het pand in handen van een creatieve, visionaire ondernemer een interessant tweede leven kunnen krijgen. Doodzonde dat het nu verlaten ligt te vervallen.

Stadstrand

Rossalm

Skiërs komen in het Gasteinerdal volop aan hun trekken. De drie gemeenten (Bad Gastein, Bad Hofgastein en Dorfgastein) bieden elk direct toegang tot de pistes via skiliften aan de dorpsrand. Met 203 pistekilometers vind je hier een van de grotere skigebieden van Oostenrijk, met deels pittige afdalingen. Toch is het opnieuw vooral de eigentijdse horeca naast de pistes die een wintersportvakantie hier net even anders maakt. Bij het dalstation van de Stubnerkogellift in Bad Gastein lunchen we in café-restaurant Rossalm, dat met z’n basic-moderne inrichting wel iets van een stadsstrand-etablissement heeft.

Of neem Gasthaus Schmaranzbräu in Bad Hofgastein. Bij binnenkomst oogt alles knus maar eenvoudig, met een paar zitjes, een grote houten aanschuiftafel en een gordijn dat vanwege de tocht tussen restaurant en toiletruimte hangt. Maar dan zie je door een venster in het restaurant het brouwhuis waar heerlijke biologische huisbieren worden gemaakt. Op de menukaart lees je dat het vlees uit de eigen slachterij komt en bovendien boven het open vuur wordt bereid. Toch weer net even anders…

futuristische ‘kogel’

Sportgastein aan het einde van het Gasteinerdal is weer een heel ander skigebied. Het is vooral geliefd bij echte sportievelingen vanwege de vele off piste-mogelijkheden. Toch kun je zelfs hier – waar geen huis te bekennen is – een culinaire piek beleven. Vanaf het bergstation van de Goldbergbahn vertrekt een keer per week om 8 uur een wandeling met gids naar de top van de Kreuzkogel, met 2700 meter het hoogste punt in het gebied. Daarna geniet je iets verderop van een uitgebreid gourmetontbijt in een futuristische ‘kogel’ uit glas en aluminium, alweer een ontwerp van Gerhard Garstenauer (die van het congresgebouw), maar dit keer juist spannend en niet omstreden. Terwijl onze jonge, vlotte gastheren sekt inschenken en eieren bakken op een primitief gaspitje en ons mini-restaurant aardig meedeint op hun voetstappen, genieten we met volle teugen van het uitzicht op zo’n driehonderd witte bergtoppen rondom.

Elisabethstollen

Ingang Elisabethstollen

Terug naar het water dat het Gasteinerdal groot heeft gemaakt. Elk kuurhotel in Bad Gastein heeft naast de gewone waterleiding nog twee leidingen voor thermaal bronwater: één voor warm water op brontemperatuur (zo’n 45 graden), de andere voor tot 20 graden afgekoeld water. ‘Dat water kwam vroeger op allerlei willekeurige plekken tevoorschijn’, vertelt museumman Siegfried Moser. ‘Dan zag je de warme damp uit de bergwand komen. Onder invloed van aardverschuivingen zocht het water telkens weer een andere weg. In 1700 is het zelfs voorgekomen dat er wekenlang helemaal geen thermaal water was. Daarom zijn er uiteindelijk mijngangen gegraven om het water te reguleren en direct bij de diverse bronnen uit de rotsen te winnen. Dat heeft als bijkomend voordeel dat er geen oppervlaktewater meer bij kan.’

Elisabethstollen

In totaal heeft Bad Gastein nu vijftien bronnen via mijngangen ontsloten. In een ervan – de Elisabethstollen – kun je een rondleiding krijgen, wat gezien de aangename temperatuur binnen een echte aanrader is op een koude winterdag. Het water uit die Elisabethbron loopt via een enorme pijpleiding naar Bad Hofgastein. Het tweede kuuroord in het Gasteinerdal was vroeger mijnbouwgebied, vertelt Moser. ‘Vanaf de Middeleeuwen was het zelfs hét centrum van de Europese goudwinning. Toen die inkomstenbron na de sluiting van de mijnen rond 1750 wegviel, wilde men graag meeliften op het toerisme in Bad Gastein. Men diende bij de keizer – die eigenaar was van de bronnen – een verzoek in om thermaal water vanuit Bad Gastein naar Hofgastein te mogen leiden. In 1828 kregen ze eindelijk toestemming van Ferdinand I. Wel moesten ze het kostbare leidingensysteem zelf aanleggen en ook nog eens financieel bijdragen aan de sanering van de Elisabethbron. Dat was wel een domper. Ze hadden gehoopt dat de keizer wat royaler zou zijn.’

Bad Hofgastein – Kurpark

Niettemin zetten ze door. Het oorspronkelijke kuurbad in Bad Hofgastein is in de afgelopen eeuwen uitgegroeid tot een moderne spa in een groot kuurpark. Alle grote hotels in het plaatsje hebben een ondergrondse verbinding met deze Alpentherme, zodat gasten in hun badjas heen en weer kunnen lopen.
Bad Gastein heeft uiteraard z’n eigen kuurbad annex wellnesscentrum. Omdat onze spieren na een paar dagen wintersport wel toe zijn aan een warm bad, zoeken we deze Felsentherme (met een in de rotswand geïntegreerd zwembad) op. De betonnen façade verraadt opnieuw de hand van architect Gerhard Garstenauer. Niet erg mooi, vinden we, maar het dakterras is wel een echte attractie . Hier kijken we vanuit het buitenbad en de panoramasauna’s uit over de pistes en zien we de zon ondergaan achter de Gasteiner bergwereld. Het heeft iets magisch én decadents. Een waardig afscheid van dit charmante dal, dat na een roemrijk verleden steeds meer in hernieuwde glans straalt.

Alpentherme: Senator-Wilhelm-Wilfling-Platz 1 in Bad Hofgastein, alpentherme.com
Felsentherme: Bahnhofplatz 5 in Bad Gastein, felsentherme.com

Lees hier meer over de duizendjarige geschiedenis van het Gasteinerdal met tips voor leuke uitstapjes.

Tips & adresssen

Algemeen

Het skigebied Gastein bestaat uit vier delen: Schloss­alm-Angertal-Stubnerkogel (tussen Bad Gastein en Bad Hofgastein, 87 km, 860-2.300 meter); Dorfgastein-Großarltal (81 km, 850-2.033 meter), Sportgastein (26 km, 1.590-2.650 meter) en Graukogel (bij Bad Gastein, 14 km, 1.079-2.007 meter). Met één skipas heb je toegang tot alle liften. Informatie over alle wintersportmogelijkheden: skigastein.nl

Algemene toeristische informatie, o.a. over het gourmetontbijt in Sportgastein, de panoramawandelwegen en de rondleiding in de Elisabethstollen: gastein.com

Slapen

Regina

Stadse flair in de Alpen. Stijl- en liefdevol ingericht hotel met een ontspannen sfeer, een heerlijk ontbijtbuffet en een prachtig uitzicht op de bergen. Karl Heinrich Waggerlstraat 5 in Bad Gastein, dasregina.com

Miramonte

Charmante retrochic in dit boetiekhotel van Ike en Evelyn Ikrath (hij architect uit Linz, zij telg van een lokale hotelier­familie) in een voormalig bankgebouw op een klif, met uitzicht op de skyline van Bad Gastein. Reitlpromenade 3 in Bad Gastein, hotelmiramonte.com

Haus Hirt

Ooit logeerden auteurs als Thomas Mann, Stefan Zweig en Somerset Maugham in dit elegant hotel in jarendertigstijl op een rustig bergplateau buiten Bad Gastein. Nu is het een ideale plek voor gezinnen. Kindvriendelijk met onder meer een babysitservice, een kinderprogramma en kinderkorting. Kaiserhofstrasse 14 in Bad Gastein, haus-hirt.com

Rader

Hotel van de Nederlandse Margret en Martin van der Pluijm aan een romantisch dorpsplein tussen de bergen in de wijk Böckstein (ten zuiden van Bad Gastein). Het pand uit 1780 is met veel liefde voor historische details gerenoveerd. Karl Imhof Ring 22 in Bad Gastein, hotel-rader.com

Erlengrund

Goed verzorgde camping en appartementen, centraal gelegen in het midden van het Gasteinertal, met eigen sauna en rustruimte. Erlengrundstraße 6 in Bad Gastein, kurcamping-gastein.at

Eten & Drinken

Ginger ’n Gin

Hotspot voor jong en oud in Bad Gastein, in het voormalige Grand Hotel de l’Europe. Het hip-barokke bar-restaurant serveert Aziatisch-geïnspireerde fusion. Aan de bar kun je kiezen uit ruim honderd soorten gin. Het kan er erg druk zijn. Na tien uur gaat het volume omhoog en is het partytijd. Kaiser-Franz-Joseph-Straße 14 in Bad Gastein, gingerandgin.at

Rossalm

Hippe hut direct aan de piste bij het dalstation van de Stubnerkogellift in Bad Gastein, dus goed bereikbaar voor wandelaars én skiërs. Op de kaart veel salades (ook vegetarisch en veganistisch) en modern gepresenteerde gerechten. Stubnerkogelstraße 36, rossalm.cc

Bellevuealm

Deze zeshonderd jaar oude skihut, te bereiken met de stoeltjeslift naar de Stubnerkogel, is echt een bezienswaardigheid vanwege het authentieke in- en exterieur. Je eet er degelijke Oostenrijkse gerechten en kunt desgewenst via een rodelbaan afdalen. Bellevue Alm Weg 6 in Bad Gastein, bellevuealm.at

Schmaranzbräu

Rustiek brouwerijcafé zonder opsmuk van de familie Viehauser, met bier dat ter plekke wordt gebrouwen en vlees uit de huisslachterij. Wieden 52 in Bad Hofgastein, schmaranz.at

Zien & Doen

Gasteiner Museum

Informatief museum in het voormalige Grand Hotel de l’Europe over de geschiedenis van Bad Gastein vanaf de Romeinse tijd, met veel aandacht voor het thermale water, de kuurgeschiedenis en de illustere gasten. Kaiser Franz Josef Straße 14, gasteiner­museum.com

Glocknerblick

Op de top van de Stubnerkogel bij Bad Gastein biedt het ronde platform Glocknerblick uitzicht op Oostenrijks hoogste berg de Großglockner (3798 meter). Om het platform (met glazen bodem) te bereiken, moet je eerst een 140 meter lange hangbrug oversteken.

Over de Waterval

Bekijk de (bevroren) watervallen van Bad Gastein vanuit de lucht. Hangend aan een stalen koord overbrug je de driehonderd meter van de ene kant van het dal naar het andere. Gelukkig hang je veilig in een harnas. Opstappen bij Villa Solitude naast het casino. Kaiser Franz Josef-Straße 16-20, gastein.com

Branderij Durzbauer

Een verwarmend winteruitje is een proeverij van ­schnaps, brand en likeur in de show-branderij van de familie Durzbauer. Schneebergweg 1 in Bad Hofgastein, brennerei-durzbauer.at

Gasteiner Heilstollen

Geneeskrachtige mijngangen in de Radhausberg in Bad Gastein. Een treintje brengt je twee kilometer de mijn in, waar je op een ligbed plaatsneemt in een aangename warmte van 37 tot 41,5 graden, een luchtvochtigheid van tussen de 70 en 100 procent en een verhoogd natuurlijk radongehalte in de lucht. De Heilstollen zijn het wereldwijd grootste therapiecentrum voor onder meer de ziekte van Bechterew, maar iedereen kan er een korte aangename ‘snuffeltherapie’ volgen. Heilstollenstraße 19 in Bad Gastein, gasteinerheilstollen.com

Evenementen

Adventmarkten

Telkens in december, advent-in-gastein.com

Snow Jazz Gastein

Internationaal jazzfestival in maart. jazzgastein.com

Art on snow

Het hoogste kunstfestival in de Alpen, in januari. Schilderen, fotografie, sculpturen en graffiti op sneeuw in de bergwereld van Gastein. artonsnow.com

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.