Smaakreportage

Wijnregio Kamptal

Het Kamptal in Neder-Oostenrijk – met Langenlois als belangrijkste plaats – is genoemd naar de rivier Kamp die er dwars doorheen loopt. De regio is per auto bereikbaar via de grensovergang Passau en dan verder over de A1. Langenlois heeft ook een treinstation. Het dichtstbijzijnde vliegveld is Wenen.

In het Kamptal, een van Oostenrijks meest ­gerenommeerde wijn­districten, combineer je comfortabele ­wandelingen met het proeven van uitstekende wijnen. Voor een herfstvakantie vol smaak.

Wijnkelders op de helling van het Kamptal

Veel zon, weinig neerslag, verkleurende bladeren, zacht gouden herfstlicht, geuren van versgeperste druiven en overrijpe appels in de lucht… de nazomer is het mooiste seizoen voor een vakantie in het Kamptal. Het wijnbouwgebied, circa 4000 hectare groot, is de laatste jaren uitgegroeid tot een van de meest gerenommeerde van Oostenrijk – vooral vanwege de uitstekende Grüner Veltliner en Riesling die er wordt gemaakt. Het dankt z’n reputatie echter ook aan de wijnarchitectuur, met naast historische Kellergassen moderne, eigenzinnige vinotheken, wijnhuizen en kunst in de openbare ruimte.

Wij beginnen onze ‘tour de vin’ in Langenlois, de ‘hoofdstad’ van het wijndistrict met een mooi raadhuis en meerdere eeuwenoude wijngoederen. Op de Kornplatz in het hart van de stad melden we ons bij het Ursin Haus, toerismebureau én gebiedsvinotheek waar je zo’n driehonderd wijnen van 57 wijnboeren uit het Kamptal kunt proeven en kopen voor Ab Hof-prijzen. Het Ursin Haus is ook startpunt van de Weinweg Langenlois, een themaweg door de wijnbergen Dechant, Käferberg, Steinhaus und Schenkenbichl. In het Ursin Haus hebben we een ‘wandelpakket’ gekregen: een omhangtasje met daarin een compact informatieboekje over de route én een Riedel-glas. Onderweg kunnen we namelijk bij drie wijngaardhutten gekoelde wijnen uit een wijnsafe proeven – en wat is er leuker dan dat te doen te midden van de wijnranken waaraan de druiven hebben gerijpt.

Vrijwel meteen na het verlaten van Langenlois bereiken we de Weinerlebniswelt Loisium: een door de New Yorkse architect Steven Holl ontworpen futuristische grijze kubus die als een ruimteschip in het landschap ligt en er toch thuis lijkt te horen. De kubus zelf herbergt een vinotheek. Vlak ernaast, gescheiden door een kleine wijngaard, biedt een knalgele, met zwarte fantasieletters beschilderde poort toegang tot een 1,5 kilometer lang en negenhonderd jaar oud kelderlabyrinth met Weinerlebniswelt. Het is een tussenstop waard.

Loisium © Mischa Nawrata 2017

Täroaaahhh!

We verlaten het Loisium en wandelen de wijngaarden in door het Weintor – een vrijstaande poort in de vorm van een wijnfles. Het is het eerste van meerdere buitenproportionele objecten en sculpturen langs de Weinweg. Ze hebben allemaal iets te maken met het werk van wijnboeren. Zo komen we langs een druivenschaar, een druiventros en een pupitre: een houten wijnrek vol (lege) sektflessen. Het maakt deze wandeling extra afwisselend. Dat geldt ook voor de drie uitzichtplatforms. Een ervan heeft de vorm van een gigantische wissellijst waarin je kunt zitten, staan of liggen. Leuk voor een foto, want het wekt de illusie dat je onderdeel van een schilderij bent.

Onderweg kunnen we onze wijnkennis bijspijkeren dankzij panelen met weetjes over de verschillende percelen, de druiven, de wijnboeren en de wijnen van de regio. Zo lezen we over de gevarieerde bodemsamenstelling met löss, gravel en zandsteen. Op elke ondergrond krijgt de wijn een ander karakter: mineraal bij stenige grond, zachter en kruidiger op löss. Ook de grote temperatuurschommelingen met overdag droge, hete lucht uit de Pannonische vlakte en ’s nachts koele wind uit het Waldviertel komen de wijnen in deze regio ten goede: overdag tanken de druiven volop zon en ’s nachts nemen ze de mineralen en aroma’s van de bodem goed op. Kamptal-wijnen hebben daarom veel terroir oftewel Täroaaahhh!, zoals we het in het Loiser dialect zouden moeten uitspreken.

Als we halverwege de route aankomen bij het eerste van de drie fraai gerenoveerde historische wijngaardhuisjes met wijnsafe kunnen we de proef op de som nemen. Met de in het Ursin Haus geleende sleutel openen we de safe en schenken we uit een gekoelde fles wijn in onze meegebrachte glazen. Het is een Grüner Veltliner-Sekt van wijngoed Steiniger. Logisch, want Grüner Veltliner is de meest aangeplante druif in het Kamptal. De zacht mousserende Sekt is fris, fruitig en wat peperig. In de volgende wijnkluizen proeven we later van wijngoed Bründlmayer nog een Grüner Veltliner-wijn en van wijngoed Rabl een Riesling – de ‘tweede’ druif van het Kamptal. Alle wijnen hebben een hoge kwaliteit en smaken in deze omgeving waarschijnlijk extra verrukkelijk.

Skulptuur langs het wijnpad in Langenlois

Na het terugplaatsen van de laatste fles en het afsluiten van de wijnkluis verlaten we even verderop de wandelroute, dit keer door een poort in de vorm van een omgekeerde wijnfles. Als we de sleutel weer inleveren en onze borg terugkrijgen, willen we weten of er nooit misbruik wordt gemaakt van de geboden gastvrijheid. Gelukkig niet; anders zou dit mooie initiatief uiteraard een snelle dood sterven. De een neemt misschien een glas meer dan de ander, maar de meeste gasten houden zich aan de ongeschreven regels dat je alleen proeft en niet drinkt .

Overgrootvader Zweigelt

De volgende ochtend gaan we naar Straß im Straßertal, ook een bekende wijnbouwgemeente in het Kamptal. De wijnbergen van het Straßertal (in totaal circa 560 hectare groot) zijn steiler dan die rondom Langenlois. De bekendste is Heiligenstein. De tussen 320 en 250 miljoen jaar oude, vulkanische bodems gelden als de absolute top voor de aanbouw van riesling. Een geliefd uitstapje is een wandeling naar de Kamptalwarte op de top van de 321 meter hoge berg. Vanaf deze toren – kunst in de openbare ruimte uit 1897 – kijk je uit over Langenlois en het Kamptal en bij helder weer zelfs tot de Ötscher en de Schneeberg bij Wenen.

Het wijngebied Kamptal heeft maar liefst vijf vinotheken waar wijnboeren uit de regio hun wijnen gezamenlijk presenteren en verkopen.

De veel bekroonde wijnen van de circa veertig wijnboeren uit het Straßertal kun je sinds 1997 proeven en kopen bij vinotheek Weinkontraste in Straß – ook hier voor Ab Hof-prijzen. Wij raken er aan de praat met wijnboer Thomas Leithner, die hier toevallig een bestelling aflevert maar zijn eigen wijngaarden in Langenlois heeft. Hij blijkt een achterkleinzoon van Fritz Zweigelt, een wetenschapper die twee druivensoorten – St. Laurent en Blaufränkisch – met elkaar kruiste tot een nieuwe vorstresistente druivensoort. De in 1922 naar hem vernoemde druif is inmiddels de meest aangebouwde blauwe druivensoort in Oostenrijk. Leithners wijngoed komt van zijn vaders kant van de familie en dateert al uit 1676.

De familie produceert al Zweigelt-wijnen sinds de tijd dat Fritz Zweigelt (de grootvader van zijn moeder) wijnboeren zocht die met ‘zijn’ druiven wilden experimenteren. Terwijl veel Oostenrijkse wijnen fris en fruitig zijn, maakt Leithner juist krachtige, volle wijnen die pas na drie tot vier jaar rijpen in de fles hun volle potentie ontwikkelen. ‘Die smaken mij gewoon beter.’ Hij verkoopt ze vooral aan de gastronomie en exporteert ook veel. In de regionale vinotheken biedt hij ze slechts mondjesmaat aan. ‘De meeste boeren presenteren er in december hun nieuwe jaarwijnen. De mijne zijn dan nog wat hoekig en onvolwassen, dus dat past gewoon niet.’

Het wijngebied Kamptal heeft maar liefst vijf vinotheken. Voor de wijnboeren is niet alleen een promotiemiddel. Een groot voordeel is dat toeristen hun wijnen ook kunnen proeven en kopen als zij zelf in de wijngaarden aan het werk zijn of in het weekend gewoon rust willen. Voor toeristen is het prettig om in korte tijd wijn van verschillende boeren te proeven en zo bijvoorbeeld te ontdekken wiens Grüner Veltliner het beste bevalt. Wie de wijnboer van z’n favoriet alsnog persoonlijk wil leren kennen, kan altijd een afspraak maken voor een bezoek aan het wijnbedrijf. Voor heel wat toeristen is de drempel om bij een wijnboer langs te gaan juist te groot: ook voor hen zijn de vinotheken een uitkomst.

In de vinotheek Alte Schmiede is altijd een wijnboer aanwezig om tekst en uitleg te geven over de aangeboden wijnen.

Na Straß bezoeken we de vinotheek Alte Schmiede in Schönberg am Kamp, een 420 hectare groot wijnbouwgebied met circa vijfentwintig wijnboeren. Een van hen is altijd in de vinotheek aanwezig om tekst en uitleg te geven. Bij ons bezoek heeft wijnboer Gerhard Deim ‘wisseldienst’. Later brengt hij ons in zijn jeep naar zijn wijngaard op de Kalvarienberg, met volgens Deim het mooiste uitzicht over het Kamptal. Net als langs de Weinweg Langenlois wordt hier het wijnwandelen interessanter gemaakt met kunst in de openbare ruimte.

Aan de rand van de bergkam ligt de installatie Mondrohr: een begaanbare twaalf meter lange buis met een doorsnee van 2,5 meter. In de buis wandel je van de noordelijke berghelling met steile, bosrijke heuvels naar de zuidzijde met wijnterrassen. Midden op het plateau – vlakbij de kruisweg waarnaar de berg is genoemd – kun je plaatsnemen op een houten zitsculptuur: drie eenvoudige langgerekte banken. Het ‘openluchttheater’ wordt gebruikt voor wijnproeverijen, bruiloften, theatervoorstellingen of simpelweg door wandelaars die er genieten van het 360-graden-panorama.

Rebschule

Zonder goede basis geen goede wijn. De hoogwaardige Kamptal-wijnen zouden niet kunnen bestaan zonder constante aanvoer van jonge aanplant. Daniel Burger uit Langenlois runt samen met zijn vader de grootste Rebschule in Neder-Oostenrijk. Dat is geen opleidingsinstituut voor wijnranken maar een bedrijf waar wijnstokken worden geënt – wat erop neerkomt dat een tak van de gewenste druivensoort (zoals Riesling) wordt vastgemaakt op de onderstam van een andere soort. Vrijwel alle Europese druivenrassen worden namelijk geënt op Amerikaanse wijnstokken.

Sinds de druifluis in de tweede helft van de 19e eeuw hele wijngebieden in Europa verwoestte, worden vrijwel alle Europese druivenrassen geënt op Amerikaanse wijnstokken

Dat is nodig sinds de uit Amerika afkomstige druifluis phylloxera in de tweede helft van de 19e eeuw hele wijngebieden in Europa verwoestte. De luis tast het wortelsysteem van een wijnrank zodanig aan dat deze uiteindelijk afsterft. ‘Vroeger entte elke boer zijn eigen wijnstokken’, aldus Burger, ‘maar de kwaliteitseisen zijn tegenwoordig zo hoog dat het inmiddels een aparte bedrijfstak is. Alleen de beste en edelste scheuten van de wijnrank worden gebruikt, omdat die ook de beste en edelste druiven leveren.’

Dertien stappen zijn er nodig voordat een wijnstok geschikt is voor de verkoop. Het proces van het selecteren en op lengte snijden van de scheuten, het vastzetten ervan op de onderstok tot het opkweken van de kwetsbare planten duurt alles bij elkaar een kalenderjaar. In die tijd kan er van alles misgaan. Burger somt op: ‘De stokken kunnen uitdrogen of bevriezen, onvoldoende samengroeien, wilde scheuten krijgen, te weinig wortels ontwikkelen of een ziekte oplopen.’

Voeg daarbij dat er verschillende soorten onderstokken zijn, die ieder bij verschillende bodems en druiven passen en het is duidelijk dat het nog een hele kunst is om het beste resultaat te bereiken. Het werk in de kwekerij weerhoudt de 25-jarige Daniel Burger er niet van om ook nog een klein biologisch wijngoed van 6 hectare te runnen en zijn diploma’s wijnbouw, keldermeester en oenoloog te hebben behaald. Want, zo luidt zijn devies: ‘Wie wijnranken plant, moet druiven oogsten.’

Bij het vertrekpunt van de Weinweg Langenlois (6 km) – het Ursin Haus – kun je desgewenst voor € 25,- een ‘proeverijpakket’ met Riedel-glas kopen. Je krijgt dan tegen borg de sleutel mee van drie wijnsafes in de wijngaarden (geopend van 1 april-31 oktober) waar je gekoelde witte wijn kunt proeven: i langenlois.at

Wijngoed Thomas Leithner i thomas-leithner.at
Wijngoed Gerhard Deim i deim.at
Daniel Burger i weingut-rebschule-burger.at

Tips & Adressen

Algemeen

In het Kamptal draait alles om wijn. Uiteraard zijn er tal van Heurigen bij wijngoederen, waar je wijn van het huis drinkt en koude maaltijden kunt eten. Vraag bij de toerismebureaus naar de Heurigenkalender met een overzicht van de bedrijven die zijn geopend. Van begin juli tot eind augustus openen de vele Kellergassen in de regio beurtelings hun deuren tijdens het Kellergassenfestival, met wijnproeverijen, hapjes en muziek. In september (dit jaar van 1 tot 16 september) volgt dan Kostbares Kamptal, een reeks culinaire evenementen bij wijnboeren, in restaurants en zelfs in de wijngaarden. Informatie over deze en andere evenementen en over het wijnbouwgebied en de wijnboeren: kamptal.at

Het Kamptal maakt deel uit van het Waldviertel in Neder-Oostenrijk. Algemene toeristische informatie, accommodaties, wandelroutes, bezienswaardigheden en evenementen: waldviertel.at

Overnachten

Strasserhof

Aangenaam Landhotel van de familie Eisenbock, centraal in het Kamptal en dus een prima uitgangspunt om de regio te verkennen. Ruime, verzorgde kamers. Vanaf € 50,- per persoon, Marktplatz 30 in Straß im Straßertale, strasserhof.at

Loisium

Pure luxe voor liefhebbers van wijn, wellness en design te midden van de wijngaarden. Meer over dit boetiekhotel op pagina 15. Vanaf € 79,50 per persoon, Loisiumallee 2 in Langenlois loisium.com. Lees hier meer.

Caravan site

Campers en caravans kunnen aan de rand van Langenlois parkeren op de kleine ’Reisemobilstellplatz’ bij hotel Schloss Haindorf. Desgewenst kunnen hotelfaciliteiten (ontbijt, minigolf, sauna, solarium e.d.) worden gebruikt. Informatie en reserveren: haindorf.at

Eten & Drinken

Langenloiserhof

Restaurant in een voormalige wijnboerderij. In de zomer zit je koel tussen de dikke stenen van het Torgewölbe – de overdekte voormalige inrit van de boerderij. Proef hier de Waldviertler Ribisel-Mohntorte. Maanzaad is een specialiteit van het Waldviertel en hier maken ze er dus een verrukkelijke taart mee. Kornplatz 2 in Langenlois, i wirtshaus-langenlois.at

Zur schönen Aussicht

Gezellig, authentiek Wirtshaus waar Klaus Gutmann klassieke Hausmannskost (gans, wild, fazant) op hoog niveau toebereidt. Aufsteiger 2018 in de Top-Wirt-Test Neder-Oostenrijk. Bij mooi weer heb je vanaf het terras – een flink stuk boven straatniveau – inderdaad een mooi uitzicht. Heiligensteinerstraße 32 in Zöbing, i
gasthaus-gutmann.com

Weinbeisserei

Een van de mooist gelegen restaurants in het Kamptal. Eigentijdse architectuur te midden van de wijnterrassen. Hermann Hager kookt verfijnd regionaal. Zijn broer Matthias levert de daarbij passende biowijnen. Het vlees van de Turopolje-varkens komt uit de eigen veeteelt. Altweg 5 in Mollands, i weinbeisserei.at

Schmid

Heuriger van wijngoed Schmid met vanaf het schaduwrijke terras een weids uitzicht op de Heiligenstein. Alexandra Schmid bakt alle brood zelf en doet dat beter dan de beste bakker. Je eet er je vingers bij op. Zoals elke Heurigen beperkt geopend. Am Sauberg 6 in Langenlois, i schmidwein.at

Poldiwirt

Klassiek wirtshaus met jaren vijftig-inrichting. Poldiwirt Alexander Höchtl verrast zijn gasten graag met grappige gerechten als Saushi – zijn eigen sushi-variant van ham, kool en wasabi. Hornerstraße 201 in Gars am Kamp, i poldiwirt.at

Vinotheken

Ursin Haus

De vinotheek in Langenlois, 360 dagen per jaar geopend, verkoopt wijnen uit het hele Kamptal en is tevens toerismebureau. Je kunt er ook fietsen huren. Kamptalstraße 3 in Langenlois, i ursinhaus.at

Loisium

In de moderne kubus van de vinotheek en sektotheek Loisium proef je topwijnen en sekt uit het hele Kamptal, met als zwaartepunt Grüner Veltliner en Riesling. De nabije WeinErlebnisWelt biedt een multimediale show over wat een druif zoal meemaakt op haar reis van wijnrank naar fles, een rondgang door eeuwenoude wijnkelders en het historische 10er Haus van een wijnbouwfamilie uit de vorige eeuw – met vatenmakerij, pershuis, keuken, woonkamer en ambachtelijke schoenmakerij. De wijnbelevingstour eindigt in de wijn- en Sekt-kelder van Karl Steiniger, een van de initiatiefnemers van het Loisium. Hij vertelt hier via de audioguide wat er vandaag de dag bij wijnproductie en wijntechnologie komt kijken. Loisium Allee 1 in Langenlois, i loisium-weinwelt.at

Weinkontraste

In deze vinotheek met een proefruimte in een oud keldergewelf zijn wijnen uit Straß en omgeving te koop. Achter de vinotheek ligt een historische vatenmakerij en een wijn­museum met tal van oude werktuigen. Langenloiserstraße 199 in Straß im Straßertale, i weinkontraste.at

Alte Schmiede

De voormalige smederij waarin deze vinotheek is gevestigd, doet ook dienst als toerismebureau, galerie en cultureel centrum. De waterbron van de smidse en zelfs de slaapkamer van de smid zijn bij de renovatie door architect Peter Pelikan intact gelaten. Elders drukte hij z’n eigen stempel. Zo zie je aan de toiletten in Hundertwasser-stijl dat hij een naaste medewerker van de beroemde Oostenrijkse kunstenaar was. Hauptstraße 16 in Schönberg am Kamp, i alteschmiede-­schoenberg.at

Vinothegg

In de design-vinotheek tegenover kasteel Grafenegg presenteren 23 wijnboeren uit Grafenegg hun wijnen in hippe, transparante groene boxen. Dankzij de concerten op het kasteel (die uiteraard graag worden gecombineerd met een wijnproeverij) is er waarschijnlijk geen enkele vinotheek met zo’n gevarieerd publiek als hier. Grafenegg 10 in Grafenegg, i vinothegg.at

Zien & Doen

Zeitbrücke-Museum

Meerdere musea in één pand. Pure nostalgie zijn de oude schoolklas en de ruimtes waarin de geschiedenis van de handel – van verkoop achter de toonbank tot zelfbedieningswinkels– wordt verteld aan de hand objecten die zijn verzameld door warenhuis Kienast – al sinds 1710 in Gars am Kamp gevestigd. Andere ruimtes in het Zeitbrücke-Museum (zeitbruecke.at) vertellen bijvoorbeeld over 5000 jaar nederzettingen in de regio en over de componist Franz von Suppé (1819-1895), die in Gars zijn zomerverblijf had. Er is ook altijd een expositie van eigentijdse kunst.

Grafenegg

Kasteel Grafenegg (grafenegg.com) in het gelijknamige plaatsje in het Kamptal is het enige kasteel in Oostenrijk in de stijl van het historisme, royaal versierd met trapgevels, torentjes en fantasievolle waterspuwers. Een rondleiding door het kasteel combineer je het mooist een wandeling door het 32 hectare grote Engelse landschapspark én een concertbezoek. Elke najaar (vanaf circa medio augustus) vindt hier het Grafenegg Festival plaats met klassieke topmusici. Bij mooi weer zit of lig je dan heerlijk in het park rondom het moderne openluchtpodium Wolkenturm. Rondleidingen kasteel en park: 14 april t/m 28 oktober. Lees hier meer.

Burg Gars

Deze burcht boven Gars am Kamp (burg-gars.at) was een van de steunpunten (en een tijdlang ook residentie) van de Babenbergers, het geslacht dat tussen 976 en 1248 de marktgraven en hertogen van Oostenrijk leverde tot de Habsburgers de macht overnamen. De drie verdiepingen tellende Renaissance-vleugel naast de Middeleeuwste burcht-ruïne is deels gerestaureerd. ‘s Zomers worden er concerten en vooral opera’s opgevoerd.

Arche Noah

De Blaue Zillertaler, de Baluttenappel, de Charlamowsky… Het zijn slechts drie van de ruim zesduizend cultuurplanten waarvan de vereniging Arche Noah (arche-noah.at) in Schiltern het zaadgoed bewaart, plant en vermeerdert. Bij een bezoek aan hun ‘voorbeeldtuin’ bij een voormalig kasteel word je ondergedompeld in de wondere wereld van ‘vergeten’ vruchten, kruiden en planten. Je kunt er een rondleiding volgen, zaad kopen of een van de vele evenementen bezoeken die de tuin organiseert. Een voorbeeld is het jaarlijkse chilifestival, met proeverijen, kookdemonstraties, muziek en markt.

Shoppen

Waar goede wijnen is, vind je in het algemeen ook goede producenten. Ze zijn te koop bij de producenten zelf en/of in de vinotheken van het Kamptal. Enkele tips:

Grossauer-pesto’s

Verrukkelijke huisgemaakte pesto’s van Stefan Grossauer. Naast bekende soorten als besilicum- of tomatenpesto ook (afhankelijk van het seizoen) bijzondere smaken met maanzaad, truffel, rode biet of spek. Bergstrasse 14 in Schönberg, i edelkonserven.at

Kamptal-azijn

De Kamptaler Essigmanufaktur maakt geen simpele witte- of rode wijnazijn, maar azijn van Grüner Veltliner, Zweigelt of Riesling en daarnaast ook van ander fruit (zoals abrikoos of frambozen), kruiden (daslook) en bessen (vlierbessen). Te koop in de Loisium-vinotheek en het Ursinhaus. kamptalessig.at

Mohnzuzler

De familie Ehrenberger maakt en verkoopt niet alleen ijs en chocolade van maanzaad uit het Waldviertel, maar ook de Original Waldviertler Mohnzuzler – een gebakje van kruimeldeeg met een vulling van maanzaad, kwetsen op rum en gebrande gemalen amandelen. Dreifaltigkeitsplatz 55 in Gars am Kam, i mohnzuzler.at

Oostenrijk Magazine editie 4/2018 is te koop in onze webshop.

Kijk wat je allemaal in de omgeving kunt doen op onze wegwijzer.

© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
© Oostenrijk Magazine
Gemischter Satz

Google advertentie